Ratusz

Zdjęcie jest wcześniejsze, widoczna na zdjęciu wieża oraz dach spłonęły w 1919 roku, odbudowano ja w nowej formie w 1929 roku.

Ratusz – dawne kolegium

Jest to budynek barokowy, piętrowy, o wysokim użytkowym przyziemiu, z dodanym II piętrem w mansardowym dachu. Pierwotnie był dwuskrzydłowy – główne skrzydło wznosi się na zachód od kościoła, wzdłuż ul. Ratuszowej, tylne od ul. Zamkowej. Na początku XX w. dodano w podwórzu krótkie trzecie skrzydło zamykające dziedziniec od strony północnej. Jedenastoosiowa fasada od strony ul. Ratuszowej w przyziemiu jest boniowana, wyższe partie dzielone są pilastrami, a płaszczyzny ożywiają zróżnicowane obramienia okien. Do wejścia głównego znajdującego się w środkowej osi fasady prowadzą nowsze dwubiegowe schody, powyżej wznosi się monumentalna wieża. Układ wnętrz jest jednotraktowy, z korytarzem od strony dziedzińca, w pomieszczeniach znajdują się sklepienia kolebkowo-krzyżowe. Na osi znajduje się sień sklepiona żaglasto, z iluzjonistyczną dekoracją malarska w formie kopuły. Na parterze w skrzydle zachodnim mieści się dawny refektarz, mający sklepienia zwierciadlane z lunetami o bogatej dekoracji stiukowej i malarskiej z lat około 1720–1730 z wyobrażeniami emblematycznymi i wizerunkami świętych jezuitów. Osiemnastowieczne barokowe wizerunki dobroczyńców kolegium, usunięte w XIX w., dziś znajdują się w zbiorach Muzeum Narodowego w Poznaniu, Muzeum Narodowego w Krakowie i Zamku w Kórniku.

Jezuici zostali sprowadzeni do Grudziądza w 1622 r. staraniem Jana Działyńskiego, starosty pokrzywieńskiego i biskupa chełmińskiego Jana Kuczborskiego. Początkowo prowadzili działalność w rodowej kaplicy grobowej Działyńskich przy farze, później mieli dzielić z proboszczem cały kościół. Posiadali również majątki ziemskie, m.in. Jabłonowo. Przywilej z prawem zakupu gruntu pod budowę kościoła i kolegium wydał król Zygmunt III Waza 13 listopada 1630 r. Grudziądz był wówczas miastem zamieszkanym w większości przez ewangelików, przeciwko którym była wymierzona kontrreformacyjna działalność Towarzystwa Jezusowego, zatem dopiero w 1647 r. fundatorom udało się nabyć stosowną parcelę budowlaną. Obszerny teren obejmował większość kwartału pomiędzy obecnymi ulicami Ratuszową, Kościelną, Tkacką i Spichrzową. W 1647 r. poświęcono kamień węgielny pod budowę kościoła i kolegium. Już wówczas uruchomiono małe kolegium w prowizorycznej siedzibie (inne źródła mówią o roku 1651). Prace zostały przerwane w latach szwedzkiego potopu (1655–1659), gdy jezuici zostali wygnani z miasta. Wikipedia.

Budowa kolegium została wznowiona w 1680 r. z fundacji Tomasza Działyńskiego, wojewody chełmińskiego i zasadnicze prace zakończono w roku 1684. Kolegium wspierał także Marcin Kazimierz Borowski starosta grudziądzki. Budowa kościoła, rozpoczęta pod koniec XVII w. wskutek kolejnych wojen, została ostatecznie ukończona dopiero w 1723 r. (konsekracja miała miejsce wcześniej, 3 grudnia 1721 r.). W latach 1722–1725 wzniesiono wieżę kolegium oraz skrzydło zachodnie połączone przejściem nad ulicą z jednym ze spichrzów. Pierwsza połowa XVIII w. to zarazem okres największego rozkwitu szkoły, słynnej m.in. z wystawianych w języku polskim przez uczniów sztuk teatralnych (teksty zachowane w dawnych zbiorach Biblioteki Baworowskich we Lwowie). Naukę zdobywało około 200–300 uczniów z terenu całych Prus Królewskich, a szkołę zwano Grudziądzkim Ateneum lub Kolegium Działyńskich. Kasata zakonu w Prusach nastąpiła w 1781 r. Od tego czasu z gmachu korzystało gimnazjum, w latach 1816–1891 seminarium nauczycielskie i od 1897 r. jest siedzibą władz miejskich. W 1919 r. spłonęła wieża i dach. Wieżę odbudowano w 1929 r. w bardziej okazałej neobarokowej formie, a dach otrzymał formę mansardowego z wbudowanym piętrem. Kościół służył potrzebom seminarium, następnie był filialnym fary. W 1935 r. ponownie objęli go jezuici, którzy zostali wymordowani przez hitlerowców podczas okupacji niemieckiej 5 października 1939 r. Podczas walk o miasto w 1945 r. spłonął dach kościoła i zniszczeniu uległy organy. Od 1949 r. administrację sprawują Księża Marianie, ponadto od 1993 r. korzysta z niego parafia wojskowa św. Stanisława Kostki.

Zdjęcie jest późniejsze, widzimy już nową wieżę ratusz wybudowaną w 1929 roku.

W sierpniu 1915 roku postawiono tu pomnik, którego tutaj brak.