Ulica Ratuszowa

Zdjęcie jest wcześniejsze, widoczna na zdjęciu wieża oraz dach spłonęły w 1919 roku, odbudowano ja w nowej formie w 1929 roku.

Ratusz – dawne kolegium

Jest to budynek barokowy, piętrowy, o wysokim użytkowym przyziemiu, z dodanym II piętrem w mansardowym dachu. Pierwotnie był dwuskrzydłowy – główne skrzydło wznosi się na zachód od kościoła, wzdłuż ul. Ratuszowej, tylne od ul. Zamkowej. Na początku XX w. dodano w podwórzu krótkie trzecie skrzydło zamykające dziedziniec od strony północnej. Jedenastoosiowa fasada od strony ul. Ratuszowej w przyziemiu jest boniowana, wyższe partie dzielone są pilastrami, a płaszczyzny ożywiają zróżnicowane obramienia okien. Do wejścia głównego znajdującego się w środkowej osi fasady prowadzą nowsze dwubiegowe schody, powyżej wznosi się monumentalna wieża. Układ wnętrz jest jednotraktowy, z korytarzem od strony dziedzińca, w pomieszczeniach znajdują się sklepienia kolebkowo-krzyżowe. Na osi znajduje się sień sklepiona żaglasto, z iluzjonistyczną dekoracją malarska w formie kopuły. Na parterze w skrzydle zachodnim mieści się dawny refektarz, mający sklepienia zwierciadlane z lunetami o bogatej dekoracji stiukowej i malarskiej z lat około 1720–1730 z wyobrażeniami emblematycznymi i wizerunkami świętych jezuitów. Osiemnastowieczne barokowe wizerunki dobroczyńców kolegium, usunięte w XIX w., dziś znajdują się w zbiorach Muzeum Narodowego w Poznaniu, Muzeum Narodowego w Krakowie i Zamku w Kórniku.

Jezuici zostali sprowadzeni do Grudziądza w 1622 r. staraniem Jana Działyńskiego, starosty pokrzywieńskiego i biskupa chełmińskiego Jana Kuczborskiego. Początkowo prowadzili działalność w rodowej kaplicy grobowej Działyńskich przy farze, później mieli dzielić z proboszczem cały kościół. Posiadali również majątki ziemskie, m.in. Jabłonowo. Przywilej z prawem zakupu gruntu pod budowę kościoła i kolegium wydał król Zygmunt III Waza 13 listopada 1630 r. Grudziądz był wówczas miastem zamieszkanym w większości przez ewangelików, przeciwko którym była wymierzona kontrreformacyjna działalność Towarzystwa Jezusowego, zatem dopiero w 1647 r. fundatorom udało się nabyć stosowną parcelę budowlaną. Obszerny teren obejmował większość kwartału pomiędzy obecnymi ulicami Ratuszową, Kościelną, Tkacką i Spichrzową. W 1647 r. poświęcono kamień węgielny pod budowę kościoła i kolegium. Już wówczas uruchomiono małe kolegium w prowizorycznej siedzibie (inne źródła mówią o roku 1651). Prace zostały przerwane w latach szwedzkiego potopu (1655–1659), gdy jezuici zostali wygnani z miasta. Wikipedia.

Budowa kolegium została wznowiona w 1680 r. z fundacji Tomasza Działyńskiego, wojewody chełmińskiego i zasadnicze prace zakończono w roku 1684. Kolegium wspierał także Marcin Kazimierz Borowski starosta grudziądzki. Budowa kościoła, rozpoczęta pod koniec XVII w. wskutek kolejnych wojen, została ostatecznie ukończona dopiero w 1723 r. (konsekracja miała miejsce wcześniej, 3 grudnia 1721 r.). W latach 1722–1725 wzniesiono wieżę kolegium oraz skrzydło zachodnie połączone przejściem nad ulicą z jednym ze spichrzów. Pierwsza połowa XVIII w. to zarazem okres największego rozkwitu szkoły, słynnej m.in. z wystawianych w języku polskim przez uczniów sztuk teatralnych (teksty zachowane w dawnych zbiorach Biblioteki Baworowskich we Lwowie). Naukę zdobywało około 200–300 uczniów z terenu całych Prus Królewskich, a szkołę zwano Grudziądzkim Ateneum lub Kolegium Działyńskich. Kasata zakonu w Prusach nastąpiła w 1781 r. Od tego czasu z gmachu korzystało gimnazjum, w latach 1816–1891 seminarium nauczycielskie i od 1897 r. jest siedzibą władz miejskich. W 1919 r. spłonęła wieża i dach. Wieżę odbudowano w 1929 r. w bardziej okazałej neobarokowej formie, a dach otrzymał formę mansardowego z wbudowanym piętrem. Kościół służył potrzebom seminarium, następnie był filialnym fary. W 1935 r. ponownie objęli go jezuici, którzy zostali wymordowani przez hitlerowców podczas okupacji niemieckiej 5 października 1939 r. Podczas walk o miasto w 1945 r. spłonął dach kościoła i zniszczeniu uległy organy. Od 1949 r. administrację sprawują Księża Marianie, ponadto od 1993 r. korzysta z niego parafia wojskowa św. Stanisława Kostki.

Rok X: 2012 Numer 30 (335)
Data odczytu: 14.11.2012 Data wydania: 14.11.2012
Marek Prabucki 895. spotkanie
Dzieje obrazu św. Franciszka Ksawerego w kościele oo. jezuitów w Grudziądzu w XVII i XVIII w.

W roku 1622 biskup chełmiński ks. Jan Kuczborski, - a rządził diecezją chełmińską w latach 1614 – 1624 po zmarłym biskupie Macieju Konopackim – sprowadził do Grudziądza ojców jezuitów, osadzając ich jako kaznodziejów i misjonarzy przy kościele farnym.

Dzięki życzliwości i poparciu rodzin katolickich na Pomorzu, głównie rodziny Działyńskich powstaje w roku 1651 kolegium czyli gimnazjum dla kształcenia młodzieży. Budowę kościoła jezuickiego skończono w roku 1721 i dnia 3. grudnia tego samego roku został on konsekrowany pod wezwaniem świętego Franciszka Ksawerego, którego obraz cudami słynący w roku 1722 uroczyście zostaje przeniesiony do kościoła jezuickiego z Jabłonowa. Do czasu wykończenia budowy własnej świątyni pracowali ojcowie jezuici przy kaplicy Działyńskich, wchodzącej w obręb murów kościoła farnego. Od okupacyjnego dekretu Fryderyka II Grudziądz staje się miastem pruskim. Ojcowie jezuici uczą jednak nadal w swoich szkołach, oraz pracują jako misjonarze, aż do roku 1781, w którym to król pruski kazał ogłosić dekret a kasacji zakonu, a kolegium jezuickie zamieniono na gimnazjum protestanckie, by w roku 1816 gmach i kościół jezuicki oddać w użytkowanie katolickiemu seminarium nauczycielskiemu.

Gdy pod koniec XIX w., rząd niemiecki wybudował nowe seminarium przy dzisiejszej ulicy Legionów, gmach byłego kolegium nabył magistrat na ratusz a kościół nadal pozostał pod opieką seminarium. Ten stan rzeczy utrzymywał się do 1936 r., kiedy to po załatwieniu z władzami państwowymi sprawy oddania kościoła, powrócił on w ręce jezuitów sprowadzonych ponownie.

Jedyną wiadomość o cudownym obrazie św. Franciszka w Jabłonowie powzięto z kronik dawniejszych ojców jezuitów w Grudziądzu. Skąd się wziął ten obraz, kiedy i jak go wykonano, jak zabrano - w kronice nie zapisano. Kronika tylko wspomina, że się znajdował w ołtarzu i był „bardzo miły i łagodny” i że dookoła cudami słynął. Jeżeli ktoś chorował, albo w innej jakiejś był potrzebie a ofiarował się do św. Franciszka w Jabłonowie, zwykle był pocieszony. Ludzie do niego przychodzili z daleka lub przez pisanie polecali się przyczynie do tego świętego. Wotów kosztownych bardzo wiele znajdowało się przy obrazie. O łaskach doznanych za przyczyną świętego Franciszka kronikarz Grudziądzki wspomina w wielu miejscach, a oto niektóre z nich.

„Jezuita z odległego klasztoru przez długi czas ciężko chorował na febrę. Nic mu już nie pomagało i był bardzo wycieńczony. Prosił wtedy w liście do swoich współbraci, aby się za niego modlił przed cudownym obrazem św. Franciszka w Jabłonowie. Odprawiwszy wotywę 24 listopada 1681 r. w Jabłonowie febra ustała od tego dnia”.

„W roku 1735 w Grudziądzu na przedmieściu cztery osoby chorowały i już były na śmierć zaopatrzone, ofiarowano ich do świętego Franciszka i zostali uzdrowieni nagle. W roku 1702 pani Borowska, dziedziczka Białochowa leżała 18 niedziel ciężko chora. Raz było już bez przytomności i wszyscy myśleli, że kona. Wtem, jakby z natchnienia Bożego uklękli do świętego Franciszka i ją ofiarowali, poczem zaraz poczuła się lepiej i niebawem wyzdrowiała. Zeznała ona potem, że w chwili, gdy leżała bez przytomności i gdy była ofiarowana widziała jakby była na jawie i że święty Franciszek ukazał się zupełnie tak, jak na obrazie wygląda. Stanął przed łóżkiem i jakby ręką ze wszystkich boleści ja uwolnił, bo naraz poczuła się lepiej. Z wdzięczności zawiesiła kosztowne wotum w kaplicy swej domowej, jaką miała w ogrodzie w Białochowie”.

Jezuici grudziądzcy już dawno pragnęli u siebie w klasztorze posiadać ten cudowny obraz. Życzeniu temu stało się zadość. W roku 1722, kiedy nowy ich kościół był ukończony, cudowny obraz świętego Franciszka Ksawerego zostaje przeniesiony z Jabłonowa. Jako dzień przenosin obrazu wyznaczono uroczystość świętego Franciszka Ksawerego, któremu także nowy kościół równocześnie poświęcono. W uroczystościach tych brało udział prawie całe miasto. Aktu przenosin dopełnił ówczesny administrator diecezji chełmińskiej, kanonik Wysocki, Już dzień poprzednio w wigilię przyniesiono cudowny obraz z Jabłonowa i złożono go tymczasowo w kościele św. Ducha u dawniejszych Panien Benedyktynek. W sam dzień przed nabożeństwem udali się wszyscy po cudowny obraz. Chór śpiewaków wykonał pieśń na cześć św. Franciszka Ksawerego, następnie profesor retoryki miał przemowę. Cudowny obraz został umieszczony w wielkim ołtarzu i dalej słynął swymi cudami i łaskami, a oto niektóre z nich.

„W roku 1734 pewien małżonek z wyższej szlachty także ciężko chorował i lekarze nie mieli już nadziei. Pobożna małżonka uczyniła ślub do świętego Franciszka, o którym jednak choremu mężowi nic nie mówiła. I otóż prawie od tego momentu był zdrów i po kilku dniach ślub wypełnił. Jeszcze dziwniejsze było to, co sam potem zeznał, że to się stało właśnie w tej samej chwili, kiedy go żona ofiarowała”.

„W roku 1737 Ojciec Górski, jezuita z kolegium naszego grudziądzkiego niebezpiecznie na śmierć zachorował, był już sakramentami świętymi zaopatrzony. Wtem zaledwie wezwał pomocy św. Franciszka Ksawerego, zaraz ozdrowiał. Później sam to zeznał i kazał zapisać w kronice”.

Jeżeli dawniej w Jabłonowie był taki napływ ludu i zaufanie do świętego Franciszka Ksawerego, tym więcej było także w Grudziądzu po przeniesieniu cudownego obrazu, gdzie posługa duchowa dla wiernych była bardzo dostępniejsza.

Bardziej uroczyste i sławniejsze były też odpusty świętego Franciszka, gdzie kazań w tym dniu było kilka. Bieglejsi uczniowie wygłaszali zwykle po południu pochwalne hymny i różne deklamacje pobożne na cześć świętego. Ojcowie jezuici poświęcali także olej świętego Franciszka , który okazywał się bardzo skuteczny w chorobach, a używano go na rany.

Takie to nabożeństwo i łaski bywały dawniej. Niestety wszystkie te pobożne praktyki ustały na skutek kasaty zakonu ojców jezuitów w 1781 r.

‹‹‹Krótki życiorys św. Franciszka Ksawerego.

Święty Franciszek Ksawery żył w 1. połowie XVI wieku a rodem był z Hiszpanii. Przez dłuższy czas był profesorem na akademii w Paryżu. Później pozyskał go dla chwały boskiej św. Ignacy Loyola, któremu potem pomógł zażyć tyle sławy - zasłużony zakon Towarzystwa Jezusowego. Utrzymuje się, że po świętym Pawle żaden apostoł tyle różnych narodów nie nawrócił, co on. Po śmierci ciało jego złożone zostaje w kościele katedralnym w Goa. Kanonizowany został w roku 1622. Kilkadziesiąt lat po kanonizacji święty Franciszek Ksawery zasłynął także i u nas w cudownym obrazie najpierw w Jabłonowie a potem, po sprowadzeniu go do Grudziądza - w kościele jezuickim.

Poniżej Artykuł p.Marka Prabuckiego z Biuletynu Koła Miłośników Dziejów Grudziądza opisujący dzieje kiedyś wspólnych zabudowań kościelnych a dzisiaj rozdzielonych na Ratusz Miejski / dawne kolegium Jezuickie/ przy ul.Ratuszowej i Kościół pw. Franciszka Ksawerego / dzisiejszy Garnizonowy / z głównym wejściem od ul.Kościelnej

Zdjęcie jest późniejsze, widzimy już nową wieżę ratusz wybudowaną w 1929 roku.

To zdjęcie wykonano po 04.09.1939 r. po zajęciu Grudziądza przez Niemców . Przedstawia zwołane przez Niemców , zebranie grudziądzkiej mniejszości niemieckiej przed / niewidocznym po lewej stronie / gmachem Ratusza Miejskiego przy ul. Ratuszowej. Samochód na pierwszym planie stoi przy schodach wejściowych do ratusza. Czołgi po prawej stoją przy murowanym parkanie z bramą wjazdową do kościoła farnego pw. św. Mikołaja . W tle poprzeczna ul. Kościelna z narożną 2 piętrową kamienicą z ul. Starorynkową .

do † jerzy furmanski: Dzięki za szczegółowe opisanie zdjęcia, zastanawiałem się co to za uroczystość i powitanie Niemców.

Dwa inne zdjęcia obrazujące powitanie wkraczających w dniu 04.09.1939 r wojsk niemieckich do Grudziądza przez ludność niemiecko -języczną miasta znajdują się na stronie Pomorskiego Forum Eksploracyjnego a także na Grudziądzkim Forum Historycznym - Historia miasta » Okupacja niemiecka 1939-1945 > pierwsze dni września - str. 2 . Drugie przedstawia Niemca o nazwisku Hapke stojącego na jednym z czołgów - przemawiającego do zgromadzonej ludności cywilnej i jest zrobione z ul.Kościelnej z widokiem Ratusza Miejskiego. Data 04.09.1939 r jest podana przy tamtych zdjęciach , ale brakuje właśnie pańskiego zdjęcia . Wówczas wykonano więcej zdjęć z tego spotkania min. na sąsiednich ulicach - na Starorynkowej i Starej.

W sierpniu 1915 roku postawiono tu pomnik, którego tutaj brak.

Ratuszowa 1.
Schody widoczne na zdjęciu to obecne wejście główne do Ratusza.

do Peter Pajkert: dokładnie i to wrzesien 39, poznac po zołnierzu niemieckim.

do Peter Pajkert: Przeniosłem.

do adam zamyslewski: A także po krzyżu na wieży czołgowej, Krzyża którego nie stosowano już nigdy więcej w takiej postaci.

Grudziądz