†

Kaplica św. Materna

Budowlę, wzm. po raz pierwszy w 1358 jako k. „st Materni et Servatii”, wzniesiono na terenie d. cmentarza, po pd. stronie kościoła pw. św. Elżbiety. Dwukondygnacyjną k. założono na planie ośmioboku i nakryto stromym dachem namiotowym krytym dachówką typu mnich-mniszka. Kondygnacja dolna była częściowo zagłębiona w ziemi i dostępna przez wąską pochylnię. Górną kondygnację poświęcono kultowi zmarłych, pomieszczenie było sklepione i wyposażone w ołtarz. W tynkowanych elewacjach k. kamiennymi ciosami wyróżniono cokół i narożniki budowli. Otwory okienne i drzwiowy zamknięto ostrołukowo. Do zewn. dekoracji należały nowoż. blaszane rzyga-cze i kuta krata w otworze wejściowym. Oba te elementy uwiecznił Heinrich Mutzel na rys. z 1824, na którym k. oznaczono błędnie jako baptysterium. Budowlę rozebrano w 1848, a jej relikty odsłonięto w 1998.

Kaplica nawiązywała do idei Świątyni Grobu Pańskiego - anastasis, popularnej nie tylko w średniowieczu (np. kaplica św. Michała w Doberanie, św. Gertrudy w Darłowie z końca XV w. i w Koszalinie z końca XIV w., a także św. Jerzego w Stupsku z końca XV w., na Śląsku późnorom. kaplice zamków legn. i wrocł.) - na wrocł. cmentarzach idea wielobocznej centr. kaplicy grzebalnej pojawiała się jeszcze w XIX w. (na cmentarzu staroluterańskim przy ul. Sztabowej w 1866 i na starym cmentarzu Zbawiciela i św. Jana przy ul. Ślężnej w 1892).

Rafał Eysymontt