Browar Karscha

W roku 1868 dwór i zabudowania gospodarcze zostały zakupione od rodziny Borkowskich przez Stumpfów za 15 000 rubli. Była to rodzina przemysłowców posiadających wielkie kapitały w Radomiu i Szydłowcu. Stumpfowie dokupili plac i zbudowali na nim w latach 1869-1872 browar. Browarem kierował najstarszy syn Ferdynand. Autorem projektu był budowniczy gubernialny - Franciszek Ksawery Kowalski. Na planie z 1872 roku widoczny jest nowy browar i towarzyszące mu budynki. Korpus główny browaru znajdował się przy ul. Ogrodowej. Wybudowano również dwa boczne skrzydła od północy. W browarze głównym wyrabiano piwo norymberskie słomiane i bawarskie zwyczajne. Były tu również chłodnie. W ogromnych piwnicach korpusu głównego mieściły się kadzie fermentacyjne, tu znajdowała się lodownia murowana, magazyny i słodownia. Na strychu urządzono wodozbiór, do którego woda była pompowana za pomocą kieratu ze studni i rozprowadzana rurami po całym zakładzie. W lewym skrzydle suszono słód. Obok wybudowano młyn do mielenia słodu. Naprzeciwko korpusu głównego wystawiono budynek przeznaczony na magazyn i dobudowano pomieszczenia na kantor dla zakładu. W tym czasie wzniesiono też altankę do sprzedaży piwa. Za rządów Ludwika Stumpfa firma podwoiła produkcję - zarówno porteru, bawarskiego, jak i zwykłego krajowego. Odkąd została wybudowana kolej, Ludwik miał swój własny wagon do transportu piwa. W 1878 roku browar rozbudowano - rozpoczęto budowę trzypiętrowego budynku przeznaczonego na browar parowy.
Ludwik Stumpf nagle w 1892 roku wycofał się z interesów i wyprowadził się do Warszawy. Browar został kupiony przez dzierżawcę Skarbka-Borkowskiego. Od niego kupiła go rodzina Karschów za 125 000 rubli. Za czasów Edwarda Karscha zmniejszyła się produkcja piwa. Firma działała do roku 1916. Wtedy to, na skutek podpalenia, spłonął cały korpus główny zakładu. Po I wojnie światowej dobudowano skrzydło wschodnie. Jednak zakład nie funkcjonował długo - w związku z ogromnym podatkiem akcyzowym od produkcji piwa, w roku 1922 został zamknięty. W okresie międzywojennym działała tylko słodownia w budynku przyległym do ul. Ogrodowej, pozostałe pomieszczenia przeznaczono na magazyny. Po II wojnie światowej i wywłaszczeniu właścicieli, budynki nadal pełniły funkcję magazynów. Popadały w ruinę i były stopniowo rozbierane. Zburzono budynek stajni i wozowni, lewe skrzydło starego browaru, dwupiętrową wieżę i młyn do mielenia słodu oraz oficynę od ul. Jana Pawła II i Ogrodowej.

Źródło: Album Kielecki. Starówka. Cz. III, R. Wrońska-Gorzkowska, E. Gorzkowski.