Plac Litewski to plac w Lublinie, powstały w latach 20. XIX wieku celem urządzania parad wojskowych. Od jego pierwotnego przeznaczenia pochodzi jego dawna nazwa - Plac Musztry. Obecnie plac jest centralnym miejscem w Lublinie(...). Tereny dzisiejszego placu wpisują się w historię Lublina od wielu lat. W XVI wieku przez dzisiejszy plac prowadziła droga ku mostowi na Czechówce, do traktu na Warszawę. Wtedy to tereny te należały do Radziwiłłów[2], a w XVII wieku stały się własnością Józefa Karola Lubomirskiego, potem jego córki Marii Anny, żony Pawła Karola Sanguszki. Po Sanguszkach właścicielami placu byli Szepetyccy, a w roku 1801, na publicznej licytacji, nabył go Beniamin Finke i ofiarował rządowi.
Do 1818 r. teren, na którym znajduje się obecnie Plac Litewski, wykorzystywany był jako skład słomy. W 1819 r. przystąpiono do rozbiórki szpitala i kościoła bonifratrów, które zostały zbudowane w połowie XVIII wieku. W 1823 r. Jan Stompf dokonał gruntownej przebudowy placu oraz pałacu Poradziwiłłowskiego, który miał się stać siedzibą Komisji Województwa Lubelskiego. Powstały plac miał około 2 hektarów i otrzymał nazwę placu Musztry. Na części placu urządzono skwer, a na nim, na ziemnym wzniesieniu, stanął nowy Pomnik Unii Lubelskiej. Według tradycji, właśnie tutaj obradowała w 1569 r. szlachta polska i litewska przed zawarciem związku obu krajów. To zdarzenie zdarzenie upamiętniał murowany obelisk, który uległ zniszczeniu podczas rozbiórki kościoła Bonifratrów. Zgodę na wystawienie nowego pomnika uzyskał w 1826 r. u władz carskich ks. Stanisław Staszic. Klasycystyczną płaskorzeźbę przedstawiającą Polskę i Litwę zaprojektował Paweł Maliński. Sam obelisk został odlany z żelaza.
Później, w latach 1873-1876, na placu, w miejscu obecnej fontanny, władze carskie nakazały wystawić cerkiew pw. Podwyższenia Św. Krzyża. Budowla ta, obca architektonicznie w krajobrazie Lublina, otrzymała pięciokopułowy korpus główny oraz wysoką wieżę, na której umieszczono dzwon z rozebranego w 1852 r. kościoła św. Michała[3]. Po zajęciu Lublina przez Austriaków cerkiew zaadaptowano na kościół garnizonowy, a budynki wokół Placu stały się siedzibą władz Generalnego Gubernatorstwa. Sobór prawosławny na placu został rozebrany w 1925 r.
Tablica pamiątkowa na ścianie pałacu Poradziwiłłowskiego
Na placu Litewskim i wokół niego rozegrały się w roku 1918 kluczowe wydarzenia związane z przejmowaniem władzy od Austriaków i tworzeniem się Tymczasowego Rządu Ludowego Republiki Polskiej. Do 2 listopada pałac Poradziwiłłowski przy placu Litewskim był rezydencją gubernatora, a 7 listopada stał się siedzibą gabinetu Ignacego Daszyńskiego i odbyło się w nim pierwsze posiedzenie Rządu. Gmach dawnego Banku Państwa, w którym mieścił się klub oficerski, stał się miejscem zebrań oficerów, tutaj zapadały także decyzje dotyczące przejmowania władzy od okupanta. W nocy z 6 na 7 listopada, w budynku nieistniejącego obecnie hotelu „Wiktoria”, działacze Polskiej Organizacji Wojskowej internowali oficerów związanych z Radą Regencyjną Królestwa Polskiego, a po przeciwnej stronie placu, przy ul. Niecałej - Juliusza Zdanowskiego, komisarza Rady Regencyjnej w Lublinie[2].
Jeszcze w roku 1916, w ramach upamiętnienia 125 rocznicy uchwalenia Konstytucji 3 maja, na placu umieszczono kamień z adnotacją o uroczystościach. Obecna nazwa placu wykrystalizowała się w czasach II Rzeczpospolitej. W czasach okupacji nazwę placu zmieniono na Adolf Hitler-Platz, a po II wojnie światowej powrócono do nazwy plac Litewski. W 1945 r. zbudowano Pomnik Wdzięczności Armii Radzieckiej, przedstawiający żołnierza z rozwianą chorągwią. Pomnik został zdemontowany w latach 90. XX wieku. W latach 50. XX wieku, po śmierci Stalina, plac nosił nazwę Józefa Stalina[4]. W 1974 wmurowano płytę Nieznanego Żołnierza i do dziś odbywają się tu uroczystości 11 listopada oraz 15 sierpnia. W 1971 r. wzniesiono pomnik upamiętniający 180. rocznicę Konstytucji 3 maja, a 10 listopada 2001 r. na placu Litewskim odsłonięto pomnik marszałka Piłsudskiego.
Na Placu Litewskim rośnie ogromna topola czarna. Według tradycji została ona posadzona w 1569 r. na pamiątkę uchwalenia Unii Lubelskiej. Drzewo to jest nazywane przez lublinian baobabem. Zimą mieści się pod nim lodowisko. Na środku placu, w miejscu po dawnym soborze prawosławnym, znajduje się obecnie murowana fontanna (...). br />
więcej  |
