†

Barbakan

Miało dawniej też i Opole swój barbakan. Okrągły, murowany bastion najeżony otworami strzelniczymi, i równie groźnie wyglądający jak krakowski Rondel przed Bramą Floriańską. Usytuowany przed linią frontową murów obronnych, w znacznym stopniu zwiększał możliwości obronne najważniejszej w mieście bramy wjazdowej. A taką w Opolu była Brama Bytomska, zwana też Krakowską. Rozmieszczeni wewnątrz barbakanu obrońcy mogli razić z boku i niemalże z tyłu szturmujących bramę i przyległe mury napastników.

Tylko nieliczne z bardzo wielu warownych miast średniowiecznych miały fortyfikacje wzbogacone barbakanem, a do pierwszych należy barbakan w słynnym francuskim Carcassonne. Również w Polsce niewiele było barbakanów, najsławniejszy zachowany do dziś w doskonałym stanie w Krakowie; miały też barbakany Gdańsk i Warszawa.

Na Opolszczyźnie spośród osiemnastu otoczonych murami miast warownych tylko jedno miało barbakan, właśnie Opole. Znajdował się on pośrodku dzisiejszego placu Wolności i był połączony osłoniętym murami przejściem, tzw. "szyjką" z Bramą Krakowską, ta zaś zamykała wylot ulicy Krakowskiej, dokładnie w miejscu obok dzisiejszego wejścia do sklepu Rossmann. Ściana frontowa budynku Europy jest posadowiona na fundamentach "szyjki", wyznacza więc linię przedłużenia ulicy Krakowskiej w kierunku do barbakanu.

Nasz opolski barbakan zbudowano najprawdopodobniej w latach 1382-87, kiedy to wzmacniano południową część obwarowań drugą, zewnętrzną linią murów. Wtedy też powstała zamknięta przestrzeń między murami o nazwie "Zwinger". Barbakan - rotunda z kamienia i cegły, o średnicy wewnętrznej około 14 m, przez ponad czterysta lat osłaniał główną bramę miejską. Rozebrany ostatecznie w roku 1822 wraz z likwidowaną wówczas Bramą Krakowską i całą linią murów. Kamień i cegłę z rozbiórki wykorzystano do odbudowy zniszczonych budynków w mieście, a przede wszystkim przy daleko idącej modernizacji ratusza.

Pozostała po barbakanie duża wolna przestrzeń przekształci się z czasem w drugi po Rynku centralny plac miejski; pierwszą przy nim wielką i bardzo ważną budowlą będzie wzniesiony w latach 1830-33 gmach rejencji. W następstwie ostatniej wojny podzielił on los barbakanu i w 1955 roku zostanie całkowicie rozebrany i zrównany z ziemią. Wtedy też, w latach odbudowy i rekonstrukcji starego śródmieścia, zastanawiano się także nad ewentualnością odbudowy barbakanu.

Dzisiaj śladu po barbakanie nie ma, ale pozostała świadomość historyczna tożsamości naszej średniowiecznej techniki obronnej i słynnych fortyfikacji Carcassonne i Krakowa. I świadomość, że ten barbakan, wraz z otaczającymi stare miasto murami, jest wpisany w nasze opolskie dziedzictwo przeszłości.

Andrzej Hamada

http://opole.gazeta.pl/opole/1,35105,654968.html