Skansen Kurpiowski im. Adama Chętnika

Skansen Kurpiowski w Nowogrodzie im. Adama Chętnika - został założony 19 czerwca 1927 roku przez Adama Chętnika jako Muzeum Kurpiowskie. Leży na tzw. Górze Ziemowita naprzeciw ujścia Pisy do Narwi. Jest drugim najstarszym muzeum budownictwa ludowego w Polsce. Zbiory, w liczbie około 3000 eksponatów, pochodziły głównie z zasobów prywatnych Adama Chętnika i związane były z Kurpiowską Puszczą Zieloną.

Według wspomnień Adama Chętnika, już w 1909 r. rozpoczął on gromadzenie zbiorów z myślą o utworzeniu muzeum kurpiowskiego. Zbierał ciekawe okazy przyrody nieożywionej, numizmaty, historyczne dokumenty, znaleziska archeologiczne, a przede wszystkim zabytki etnograficzne. Muzeum według niego miało "ułatwiać naukę szkołom miejscowym i okolicznym, związać młodzież z terenem i z ziemią polską".

Część zbiorów została przekazana przed I wojną światową do tworzących się wówczas muzeów regionalnych w Ostrołęce i Łomży. Podczas wojny zbiory te zaginęły: zbiory ostrołęckie spakowane i wywiezione spłonęły w wyniku działań wojennych, w Łomży zaś przekazane na czas wojny w ręce prywatne zostały zaprzepaszczone. Wskutek tych doświadczeń, Adam Chętnik zaczął myśleć o utworzeniu własnego muzeum w Nowogrodzie.

W 1919 Adam Chętnik własnym nakładem kosztów zakupił ziemię, na której osiedlił się z żoną Zofią i gdzie planował założyć muzeum. Przez kilka lat samodzielnie uporządkowywał nabyty kawałek ziemi. Przy budowie i utrzymaniu muzeum działali też wolontariusze z Nowogrodu i okolicznych miejscowości. Pierwszy chata, wraz z oryginalnym wyposażeniem, stanęła w muzeum w 1923, już po czterech latach ilość eksponatów urosła do 2000. 19 czerwca 1927 roku nastąpiło uroczyste otwarcie Muzeum Kurpiowskiego w Nowogrodzie. Było to wówczas drugie muzeum na wolnym powietrzu w Polsce. W kolejnych latach liczba zbiorów sukcesywnie wzrastała. Przy muzeum w 1933 została utworzona przez Towarzystwo Naukowe Płockie Stacja Naukowa Dorzecza Środkowej Narwii. Adam Chętnik był jej kierownikiem aż do wybuchu wojny w 1939.

W czasie wojny muzeum doznało licznych zniszczeń. Adam Chętnik podjął starania odbudowy muzeum po wojnie, a nasilił je po przejściu na emeryturę w 1958. W 1963 otwarto dział bartniczy, później także rolniczy. W końcu lat 70., po zakończeniu rekonstrukcji muzeum, na terenie Skansenu znajdowało się już 16 dużych i 14 małych obiektów architektury drewnianej, z pełnym wyposażeniem, z terenów środkowej i wschodniej Kurpiowskiej Puszczy Zielonej.

Wikipedia