Cmentarz żydowski w Oławie znajduje się przy ul. Cichej. Obejmuje działkę nr 16 o powierzchni 0,1235 ha. Obecnie stanowi własność Gminy Wyznaniowej Żydowskiej we Wrocławiu.
W 1816 r. Samuel Steinmann, później właściciel dóbr rycerskich Baumgarten, nabył od wdowy Strecker w drodze umowy barterowej teren, który przeznaczył na założenie cmentarne. Nieruchomość ta położona była na obrzeżach miasta, przy Rosenhainer Chaussee. Otwarcie żydowskiej nekropolii w Oławie nastąpiło w 1818 roku. W tym czasie znajdowała się około 1,5 kilometra na południe od centrum miasta, poza terenem zabudowanym.
25 stycznia 1833 r. Samuel Steinmann przekazał cmentarz w drodze darowizny Gminie Żydowskiej w Oławie, na czele której stali wówczas destylator Martin (Meinster) Laband i Moritz Korpulus z Białej (Zülz). Na jego terenie wybudowano także dom przedpogrzebowy.
Cmentarz przetrwał drugą wojnę światową w dość dobrym stanie, ale w okresie powojennym był systematycznie dewastowany. Wynikało to także z faktu, że jako nieczynny nie podlegał opiece ze strony organizacji żydowskich. W 1952 r. Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w Oławie oceniało, że cmentarz był zniszczony w 50%, nie był należycie zabezpieczony, a ogrodzenie i nagrobki były zdewastowane. Obok cmentarza znajdował się dom grabarza wraz z domem przedpogrzebowym, składający się z 8 izb oraz inne pomieszczenia należące wcześniej do gminy żydowskiej[1.1].
Po 1945 r. dom przedpogrzebowy został zaadaptowany na cele mieszkalne.
W 1977 r. cmentarz został wpisany do rejestru zabytków pod numerem A/3995/385/W. Na terenie cmentarza zachowało się około 130 nagrobków o zróżnicowanych formach, w większości uszkodzonych. Najstarsza zachowana macewa pochodzi z grobu Bernharda (Chaima Dowa, syna Arie) Breslauera, zmarłego 28 września 1850 r., a najmłodsza – z grobu Idy Doctor, zmarłej 26 lutego 1921 roku. Na cmentarzu spoczywają m.in. członkowie zasłużonej dla Oławy rodziny Pringsheimów. Księgi pochówkowe z cmentarza żydowskiego w Oławie znajdują się w archiwum Muzeum Żydowskiego we Frankfurcie nad Menem (Ohlau, Schlesien – Friedhofsregister 1875–1933, sygn. PSR A252).
W XXI w. cmentarz był kilkakrotnie porządkowany – w 2003 roku przez uczniów z Zespołu Szkół Ponadgimnazjalnych nr 1 im. Tadeusza Kościuszki w Oławie, a w latach 2006–2007 nekropolią opiekowali się uczniowie z wrocławskiego Gimnazjum nr XIII im. Unii Europejskiej, w ramach projektu Centrum Edukacji Europejskiej „Ślady przeszłości – uczniowie adoptują zabytki”. W tym okresie ze środków Gminy Miejskiej Oława wykonano ogrodzenie cmentarza.
W latach 2013–2014 przeprowadzono prace przygotowawcze w ramach projektu rewaloryzacji cmentarza żydowskiego w Oławie, który miał przeprowadzać regionalny oddział Związku Wypędzonych i Uchodźców z Turyngii, we współpracy z Urzędem Miejskim w Oławie i Gminą Wyznaniową Żydowską we Wrocławiu. Wykonano wówczas prace porządkowe na cmentarzu, usunięto samosiewy i śmieci, a także naprawiono ogrodzenie. Gmina Żydowska we Wrocławiu opracowała wówczas inwentaryzację cmentarza, która posłużyła do przygotowania dokumentacji projektowej rewaloryzacji obiektu. Projekt zakładał m.in. wykonanie ozdobnej bramy, budowę nowego ogrodzenia cmentarza – częściowo ażurowego, częściowo z cegły – z przytwierdzonymi do niego nagrobkami oraz dwiema tablicami pamiątkowymi, a także prace porządkowe oraz zainstalowanie systemu monitoringu i oświetlenia. Ze względu na brak możliwości finansowania projektu dalsze prace zostały wstrzymane.
autor : Tamara Włodarczyk https://sztetl.org.pl/pl/miejscowosci/o/210-olawa/114-cmentarze/25993-cmentarz-zydowski-w-olawie-ul-cicha-27
