Morze Bałtyckie, Bałtyk – płytkie morze śródlądowe na szelfie kontynentalnym w Europie północnej. Połączone z Morzem Północnym przez Cieśniny Duńskie (Sund, Mały i Wielki Bełt) oraz Kattegat i Skagerrak. Za zachodnią granicę Bałtyku właściwego przyjmuje się cieśninę Sund i próg podwodny ciągnący się na głębokości 18–20 m od przylądka Gedser (wyspa Falster) do przylądka Darßer Ort (Darß); na zachód od tej linii znajduje się akwen Bałtyku Zachodniego o powierzchni ok. 8000 km² nazywany przez Niemców także Beltsee; akwen ten obejmuje m.in. część wód cieśnin duńskich (oprócz Małego i Wielkiego Bełtu) a także mniejsze: Alsenbelt, Fehmarnbelt, Langelandsbælt.
Bałtyk nazywany jest morzem śródziemnym północnej Europy, ponieważ ze wszystkich stron jest otoczony lądem, a z Morzem Północnym łączy go jedynie kilka płytkich cieśnin. Położone jest w północnej strefie klimatu umiarkowanego. Oba morza leżą na tym samym szelfie kontynentalnym.
* Rozciągłość południkowa – ok. 1300 km
* Rozciągłość równoleżnikowa najszersza (przez Zatokę Fińską) – ok. 600 km
* Rozciągłość równoleżnikowa najwęższa (przez Zatokę Botnicką) – 100 km
* Rozciągłość równoleżnikowa poniżej Gotlandii – ok. 250 km
Powierzchnia Bałtyku wraz z Kattegatem wynosi ok. 415 266 km². Bez Kattegatu Bałtyk obejmuje 386 000 km². Powierzchnia zlewisk wynosi 1 721 238 km². Objętość morza wynosi 21 721 km³.
Średnia głębokość wynosi 52,3 m, maksymalna – 459 m (Głębia Landsort na północny zachód od Gotlandii). W Kattegacie głębokość maksymalna wynosi 109 m, ze średnią 24 m. Głębia położona najbliżej Polski – Głębia Gdańska – liczy 118 m.
Morze Bałtyckie dzieli się na 3 baseny:
* Basen Bornholmski o maksymalnym zagłębieniu 105 m
* Basen Gotlandzki o maksymalnym zagłębieniu 459 m
* Basen Botnicki o maksymalnym zagłębieniu 294 m
Ze względu na niskie zasolenie Bałtyk zalicza się do wód słonawych (mezohalinowych) i określa morzem półsłonym. Średnie zasolenie wynosi ok. 7 ‰. Na ogół waha się w granicach od 2 do 12‰, choć zimą zasolenie nie przekracza 0,78% w Zatoce Gdańskiej. W Kattegacie i Skagerraku wynosi ok. 20‰, w Bełtach i Zatoce Kilońskiej ok. 15–17‰, przy polskich wybrzeżach ok. 7‰, w Zatoce Puckiej spada do 6,2‰, w Zalewie Wiślanym tylko 1–3‰, w Zatoce Fińskiej i Botnickiej spada do 2‰. Stosunkowo duże różnice zasolenia w Bałtyku występują w kierunku pionowym. Słona woda jako cięższa opada ku dnu basenu. Np. w basenie bornholmskim przy powierzchni wynosi ok. 7,5‰ a przy dnie, na głębokości 100 m sięga aż 15–18‰.
Do Morza Bałtyckiego wpływa około 250 rzek, z których największe to: Wisła, Odra, Newa, Kemi, Niemen, Lule, Gota, Ångerman i Dźwina. Wody te parują w podobnym tempie, jak woda akwenu, do którego należy zlewisko.
Niskie zasolenie Bałtyku spowodowane jest względnie niskimi temperaturami i związanym z tym mniejszym tempem parowania wody w obszarze szerokości geograficznych akwenu. Przykładem morza, w którym parowanie jest bardzo intensywne i zwiększa zasolenie do ok. 40‰, jest Morze Śródziemne, jak we wszystkich wodach tego zakresu szerokości geograficznej.
Morze Bałtyckie jest jednym z najmłodszych mórz Oceanu Atlantyckiego. Liczy około 12.000 lat. W swoim rozwoju przechodziło kilka faz, kształtując się na obszarze pierwotnego lądu zwanego Fennoskandią (prawdopodobnie w starej dolinie hipotetycznej eoceńskiej rzeki Eridan). Niekiedy traciło kontakt z oceanem, stając się olbrzymim jeziorem.
* Bałtyckie Jezioro Lodowe, 12.000–10.000 lat temu
* Morze Yoldiowe, 10.000–9.000 lat temu
* Jezioro Ancylusowe, 9.000–8.000 lat temu
* Morze Litorynowe, 8.000–4.000 lat temu
* Morze Mya 4.000 lat temu – do dziś
Historyczne nazwy:
* Barbarum fretum
* Morze Swebów, łac. Mare Suebicum; Tacyt I. wiek
* Ocean Sarmacki Klaudiusz Ptolemeusz, Geografia. III. 5.1,
* Zatoka Wenedzka II w. n.e. (południowa lub część Bałtyku), Ptolomeusz.
* Ostsea, IX. wiek, Wulfstan podróżnik anglosaski
* Morze Rusów - Waregów; VIII-XI, kronikarze arabscy Al-Biruni, Masudi
* Ostarsalt - rocznik frankoński
* Morze Otaczające, Ibrahim ibn Jakub 965
* Bałtyk, sinus Balticus; pierwsza wzmianka z drugiej połowy XI. w. autorstwa Adama z Bremy
* Morze Waregów, Nestor (1115);
Obecna nazwa morza w różnych językach jest albo określeniem zależnym od położenia – morze wschodnie lub morze zachodnie, albo wariantem występującej również w języku polskim nazwy bałtyckie:
* w językach germańskich prócz angielskiego jest to morze wschodnie: w duńskim (Østersøen), niderlandzkim (Oostzee), niemieckim (Ostsee), norweskim (Østersjøen) i szwedzkim (Östersjön);
* w językach estońskim i fińskim nazwa morza zależy od położenia geograficznego względem Zat. Fińskiej: dla Estończyków jest to morze zachodnie (Läänemeri), a dla Finów – morze wschodnie (Itämeri);
* bałtycki w różnych wariantach językowych występuje, prócz polskiego, w angielskim (Baltic Sea), łacińskim (Mare Balticum), francuskim (Mer Baltique), włoskim (Mare Baltico), rumuńskim (Marea Baltică), hiszpańskim i portugalskim (Mar Báltico), kaszubskim (Bôłt), czeskim (Baltské moře), rosyjskim (Балтийское море, Балтика), łotewskim (Baltijas jūra), węgierskim (Balti-tenger) i litewskim (Baltijos jūra).
Na Bałtyku znajdują się następujące wyspy:
* Abruka (Estonia)
* Alandzkie, Wyspy (Finlandia)
o Fasta Åland
* Angeson (Szwecja)
* Bergo (Finlandia)
* Bjorko (Finlandia)
* Blå Jungfrun (Szwecja)
* Bornholm (Dania)
* Fårö (Szwecja)
* Fehmarn (Niemcy)
* Gotlandia (Szwecja)
* Gotska Sandön (Szwecja)
* Graso (Szwecja)
* Hailuoto (Finlandia)
* Harnon (Szwecja)
* Hemson (Szwecja)
* Hiuma (Estonia)
* Holmon (Szwecja)
* Kassari (Estonia)
* Kemiönsaari (Finlandia)
* Kihnu (Estonia)
* Kimiuo (Finlandia)
* Kuttsalo (Finlandia)
* Lilla Karlsö (Szwecja)
* Manilaid (Estonia)
* Muhu (Estonia)
* Olandia (Szwecja)
* Poel (Niemcy)
* Raippaluto (Finlandia)
* Rugia (Niemcy)
* Ruhnu (Estonia)
* Sandskar(Szwecja)
* Sarema (Estonia)
* Singo (Szwecja)
* Sztokholmski, Archipelag (Szwecja)
o Värmdön
* Uznam (Polska,Niemcy)
* Valassaaret (Finlandia)
* Vormsi (Estonia)
* Wolin (Polska)
Info za [ Wikipedia]
więcej  |
poprzednia