Zabudowania przy Kanonii na poznańskim Ostrowie Tumskim to nie pojedynczy budynek, lecz urokliwy zespół historycznych domów, które skupiają się wokół malowniczego, trójkątnego placyku ukrytego tuż za potężną bryłą katedry. To miejsce jest nierozerwalnie związane z dziejami kapituły katedralnej, a jego architektura stanowi fascynującą, warstwową kronikę stylów, sięgającą samych początków polskiej państwowości. Początki Kanonii giną w mrokach wczesnego średniowiecza. Pierwsi kanonicy, czyli duchowni tworzący kapitułę katedralną, prawdopodobnie mieszkali w budynkach drewnianych. Kamienne, jednotraktowe domy zaczęły wyrastać w tym miejscu w XII i XIII wieku, pełniąc wówczas także funkcję obronną. Prawdziwy rozkwit zabudowy przypadł na czasy Kazimierza Wielkiego w XIV stuleciu, kiedy to domy rozbudowano i unowocześniono, nadając im między innymi charakterystyczne, gotyckie piwnice sklepione kolebkowo. Przez kolejne stulecia – renesansu i baroku – domy kanoników były stale modernizowane, dostosowując się do zmieniających się potrzeb i gustów ich mieszkańców. Ciężkie doświadczenia nie omijały tego miejsca; poważne zniszczenia przyniosły zarówno potop szwedzki w 1655 roku, jak i wielki pożar w 1773 roku. Odbudowa w XVIII wieku nadała zespołowi dominujący do dziś, barokowy charakter. Kolejną próbę stanowiły walki o Poznań w 1945 roku, po których Kanonię pieczołowicie zrekonstruowano, przywracając jej rolę duchowego i administracyjnego zaplecza katedry.Architektura placu Kanonii to harmonijne, choć niejednorodne, połączenie różnych epok. Choć dominuje tu barokowy kostium nadany podczas odbudowy w XVIII wieku, to pod tynkami elewacji wciąż kryją się grube, gotyckie mury z cegły. Najbardziej rozpoznawalnym elementem są tu wysokie, faliste, barokowe szczyty, które nadają całemu zespołowi niepowtarzalnej sylwetki. Czerwone, ceramiczne dachy dwuspadowe oraz stonowane kolory tynków (żółcie, ugry) dopełniają tego pełnego wdzięku obrazu. Układ przestrzenny jest wyjątkowy – domy ustawione są szczytowo do wąskiego, trójkątnego placu, co tworzy intymny, niemal prowansalski klimat, unikatowy w skali Polski. Mimo wspólnego charakteru, każdy z domów ma nieco inne detale i proporcje, świadczące o jego indywidualnej historii.Plac Kanonii ozdabiają także charakterystyczne obiekty. Na jego środku stoi zabytkowy Dzwon Pokoju i Pojednania odlany w 1538 roku, który według legendy przynosi szczęście każdemu, kto go dotknie. Inną, chętnie fotografowaną ciekawostką jest tzw. "najwęższy dom w Poznaniu", wąska, licząca około metra szerokości fasada pomiędzy budynkami Kanonii 19 a 20, która w rzeczywistości zasłania kominy sąsiednich kamienic.Podsumowując, Kanonia na Ostrowie Tumskim to miejsce o fundamentalnym znaczeniu historycznym, będące kolebką polskiej państwowości i chrześcijaństwa. Jego architektura, będąca harmonijnym połączeniem surowego, średniowiecznego rodowodu z elegancką, barokową formą, tworzy jeden z najbardziej urokliwych i nastrojowych zakątków Poznania, który w wyjątkowy sposób opowiada długą i bogatą historię miasta.
