Szyb Franciszek

Szyb „Franciszek” powstał pod koniec XIX w. jako szyb wydobywczy kopalni  " Branderbug " później „Wolfgang” (jednej z najstarszych na ziemiach polskich). W latach 1912–1926 stanowił samodzielną kopalnię pod nazwą „Hrabia Franciszek”, po czym znów został włączony do kopalni „Wolfgang”. W początkach XX w. rozbudowano go, jednak w latach 50. zaczynał tracić na znaczeniu. W latach 70. część zabudowań wydzierżawiono innym jednostkom. W latach 1984–85 przebudowano budynek łaźni.

Ochroną prawną został objęty w 1984 r.
Zespół składa się z murowanych, podpiwniczonych budynków.
W centralnej części znajduje się budynek nadszybia oraz szyb; w tym miejscu znajdował się także nieistniejący już budynek administracyjny.

Jednym z najciekawszych budynków jest usytuowana w sąsiedztwie nadszybia remiza strażacka. Jest to parterowa, całkowicie podpiwniczona budowla z użytkowym poddaszem. W zachodnim narożniku zlokalizowana jest wieża obserwacyjna nakryta dachem namiotowym o bardzo bogatym detalu architektonicznym w postaci fryzu arkadowego, półkoliście zamkniętych biforiów i triforiów, arkadowych otworów wejściowych oraz sterczyn w narożnikach szczytu niższej partii.

Oprócz tego w kompleksie znajduje się również maszynownia, kotłownia, tartak, warsztat, stolarnia, magazyn, rozdzielnia oraz komin. W dawnym budynku stajni obecny właściciel tej części urządził mieszkanie oraz prowadzi działalność gospodarczą.

Źródło: WSTĘPNE SPRAWOZDANIE Z INWENTARYZACJI OBIEKTÓW PRZEMYSŁOWYCH
W WOJEWÓDZTWIE ŚLĄSKIM, Katowice, styczeń 2012