†

Synagoga

Synagoga w Będzinie została wybudowana w 1881 r. na miejscu wcześniejszej drewnianej synagogi (wybudowana w 1856 r.), która około 1880 r. uległa zniszczeniu. W 1921 r. została odnowiona, a w latach 1925-26 odnowiono wewnętrzne polichromie. Prace malarskie wykonali Mosze Appelbaum i Szmuel Zigler, oraz rzeźbiarz Chaim Hanft[. Podczas II wojny światowej hitlerowcy spalili synagogę w nocy z 8 na 9 września 1939 r. Niemieccy żołnierze spalili w budynku synagogi około 100 modlących się Żydów. Pożar trwał 20 godzin, a żołnierze Wehrmachtu i SS uniemożliwili jego gaszenie. Po zakończeniu wojny budynku synagogi nie odbudowano. Szai Płużnik złożył następującą relację z tego wydarzenia: "W sobotę wieczorem 9 września 1939 r. o godzinie 7-8 byłem u siebie w mieszkaniu. Przybiegł do mnie mój sąsiad Gutman, który mieszkał na trzecim piętrze, i wezwał mnie do siebie, gdyż zauważył pożar. Przybiegliśmy do jego mieszkania i stwierdziliśmy, że pali się synagoga. Tej nocy została spalona dzielnica zamieszkała przez ludność żydowską, a w szczególności części ulicy Kołłątaja, Kościelnej, Bożniczej, Plebańskiej i Zamkowej. Niemcy nie wypuszczali Żydów, a usiłujących uciekać rozstrzeliwali. Żydzi zostali żywcem spaleni lub rozstrzelani przy próbie ucieczki."
W miejscu, gdzie przed wojną stała synagoga, 1 września 1993 r. odsłonięto pamiątkowy granitowy obelisk z napisem w języku hebrajskim i polskim: "Pamięci Żydów - obywateli miasta Będzina i okolic zamordowanych przez hitlerowców w okresie II wojny światowej. Towarzystwo Przyjaciół Będzina pomnik ten ufundowało na miejscu synagogi spalonej przez okupantów w nocy z 8 na 9 września 1939 r. Niech będzie on symbolem pamięci o tych tragicznych latach bezprawia, okrucieństwa i przemocy. Niech stanie się też symbolem odrodzenia i pojednania narodów wolnych, żyjących w pokoju i braterstwie."
Z synagogi zachował się zwój Tory, pochodzący z XIX w. Prawdopodobnie został on wyniesiony z płonącej bożnicy i ukryty w jednej z kamienic.