†

Synagoga

Pierwsza pilicka synagoga stała placu przy skrzyżowaniu dzisiejszych ulic Zawierciańskiej i Barbary, prawdopodobnie w miejscu gdzie dzisiaj stoi kapliczka przed Domem Ludowym. Po wygnaniu Żydów z Pilicy przez Stanisława Warszyckiego została przeznaczony na kościół p.w. św. Barbary. Budynek był murowany, beczkowo sklepiony, dach miał siodłowy, kryty gontem.
Stanisław Warszycki po usunięciu Żydów z Pilicy zamienił bożnicę stojącą na placu,który obecnie zwie się Barbara na kościół.
Żydzi po wygnaniu przez Warszyckiego powrócili do Pilicy po roku 1690. Brak jest informacji jaki obiekt pełni rolę domu modlitwy pomiędzy rokiem 1691,w którym Michał Warszycki przywrócił prawo osiedlania się Żydów w miasteczku a rokiem 1768 kiedy zakończona została budowa kolejnej pilickiej synagogi. Pięć lat wcześniej odbyło się w Pilicy ostatnie posiedzenie Sejmu Czterech Ziem. Nie wiadomo który obiekt gościł delegatów ludności żydowskiej z całej Polski.
Bożnica stanęła na rogu ówczesnej ulicy Kahalnej [dzisiaj Armii Krajowej] i Łaziennej. Jako materiału do budowy użyto drewna modrzewiowego a budowniczym synagogi był Szmul z Wysokiej Lipy. Autora i rok ukończenia budowy dokumentował napis na belce. W XIX wieku istniał murowany budynek będący siedzibą chederu.Żydzi tu mają starą drewnianą bóżnicę i dwa domy modlitwy ,z których jeden wzniósł dla nich swoim kosztem zmarły Moes. [1874] W 1924 r. przedstawiciel starosty dokonał kompleksowej kontroli domów modlitw. W efekcie nakazano zlikwidować placówki w budynkach: Samuela Monowicza, Perli Erlich, Rafała Rusinka, Altera Bauma, Henryka Wajnsztoka, Szapsy Rajzmana. Nakaz likwidacji wynikał z fatalnej sytuacji higienicznej. Nie ma jednak informacji czy przy każdym z wymienionych domów modlitwy funkcjonowała niezależna szkoła Według raportu funkcjonowały wówczas w Pilicy dwie bożnice.Jedną z nich była, pochodząca z XVIII wieku,niezachowana,modrzewiowa synagoga. Za druga bożnicę mógł zostać uznany murowany obiekt przy ulicy Łaziennej mieszczący dom modlitwy i cheder. Na koniec roku 1932 funkcjonowały w Pilicy domy modlitwy grup Aleksandrowskiej, Kromołowskiej,Kalwaryjskiej, Wierszowskiej i Chęcinskiej oraz kolejnej,która nie posiadała nazwy. W następnym roku organizacja syjonistyczna Ceijrej Mizarachi wystąpiła do starostwa o pozwolenie na otwarcie kolejnego domu modlitwy.
Synagoga przetrwała do czasów okupacji. Niewątpliwie była ona w tym czasie w złym stanie technicznym. Już w 1926 roku,przy okazji oceny budżetu,starostwo zwróciło uwagę zarządowi gminy żydowskiej na brak dbałości o zabytkową bóżnicę. W dokumentach finansowych synagoga pojawia się w budżecie gminy wyznaniowej jedynie jako źródło przychodów. Dla przykładu na rok 1929 r. zamierzano pozyskać po stronie wpływów 260 zł z tytułu opłat za miejsca siedzące w bóżnicy. Informacje co do jej dalszych losów są sprzeczne. Według jednej, najmniej wiarygodnej, została spalona jesienią 1939. Według kolejnej została rozebrana w lutym 1943 roku kiedy prowadzono rozbiórki i wyburzanie domów żydowskich oraz murów starego kirkutu. Według wiarygodnych informacji uzyskanych od starszych mieszkańców rozbiórka synagogi odbyła się dopiero po wojnie. Drewno modrzewiowe pochodzące z synagogi miało posłużyć do budowy lub remontu kilku domów nad rzeką. Za

http://www.jura-pilica.com/?boleslaw-hubicki,287