Chaczkar

Na obszarze Armenii skalne obeliski przy źródłach i obeliski związane z państwem Urartu powstawały jeszcze przed epoką hellenistyczną, a w tej epoce zwyczaj ich stawiania utrwalił się. Na początku IV w. n.e. Armenia przyjęła chrześcijaństwo jako religię panującą i nowo powstające obeliski wykonane w surowym głazie o przypadkowym kształcie zaczęto zdobić wizerunkiem niezdobionego krzyża równoramiennego z rozszerzającymi się, często rozwidlonymi końcówkami ramion. Właściwe chaczkary pojawiają się w V-VII w. n.e. i różnią się od starszych obelisków z krzyżem tym, że krzyż przybiera postać tzw. „skrzydlatego krzyża”, tzn. na wszystkich rozszerzających się wierzchołkach krzyża wykuwano ornamenty roślinne, przechodzące u podstawy krzyża w liście palmowe. Poza tym dominującym materiałem stał się znów kamień (przede wszystkim czerwonawy tuf), a nie drewno jak na początku okresu chrześcijańskiego[1]. Od IX w. blokowi skalnemu, z którego wykonuje się chaczkar nadaje się kształt prostokątnej, pionowo stojącej płyty. Od XII do XIV w. przypada największy rozkwit sztuki wykonywania chaczkarów i wtedy ostatecznie kształtuje się kanon tej formy. Skrzydlaty krzyż staje się nierównoramienny, z dłuższym ramieniem dolnym i zajmuje największą, środkową część płyty i znajduje się w specjalnie wykutej prostokątnej dużej, ale płytkiej niszy. U podstawy krzyża zwykle jest rozeta. Szerokie pasy obramiające z obu boków, z góry i czasami też z dołu niszę tworzą dodatkowe pola, przy czym najszerszy i najbardziej wystający jest górny pas. Wszystkie te elementy są bardzo bogato dekorowane ornamentyką roślinną i/lub figuralną. Na chaczkarze często wykuwano też inskrypcję okolicznościową, upamiętniającą zmarłego lub jakieś wydarzenie. Źródło:

https://pl.wikipedia.org/wiki/Chaczkar