Agawy 16

Za tym budynkiem dla pracowników zakładów koparek "Waryński", oddanym do użytku chyba w styczniu 1965, z prawej strony, pomiędzy jego narożnikiem a chodnikiem, płytko pod warstwą trawnika znajdują się prochy kilkunastu osób zamordowanych tu i spalonych w sierpniu 1944, przy murze jakiegoś gospodarstwa rolniczego, koło stojącej tu murowanej szopy. Zarys tego muru i spalonej szopy widać na fotografii lotniczej z 1945. Te ludzkie prochy, jako warstwę spalenizny z pociskami pistoletowymi, odkryliśmy z kolegami bawiąc się w budowę ziemianki. Ucieszyły nas te wybierane z popiołu pociski, ale wtedy nie zdawaliśmy sobie sprawy, że bawimy się w prochach ludzkich. Wszyscy byliśmy tu przyjezdni, przeważnie z poza Warszawy. W szkole o martyrologii Woli nic nie mówiono a nasi rodzice też pewnie nic nie wiedzieli. Mijane liczne wtedy Tablice Tchorka, były kojarzone z ofiarami walk w PW - o mordach na cywilach nic nie wiedzieliśmy. Teraz wiem, że w Warszawie prochy spalonych ofiar mordów zebrano dopiero po dwu latach. Latem 1946 zebrano 12 ton prochów zapełniając 105 trumien, tylko z największych miejsc mordów - takie jak to na peryferiach Woli, zarosły zielskiem. Poza tym świadków nie było a jak byli to pojedyncze osoby, zajęte swoim życiem, w nowym miejscu zamieszkania, które dopiero na starość zaczęły coś opowiadać, jak np. Czesław Adamusik czy Stanisław Kicman (relacje łatwe do znalezienia). Na ul. Zawiszy były tylko małe gospodarstwa, sadowe czy warzywne a vis' avis tego budynku, było gospodarstwo dorożkarza ze stajnią i w budynku mieszkalnym tzw. "metą" dla potrzebujących w nocy kupić alkohol - wystarczyło zastukać w szybę okna. A rankiem, jeszcze w latach 70-tych XX w. wyjeżdżał "na miasto" dorożkarz - może ostatni ? a może jechał na Stare Miasto by tam wozić turystów ? Teraz tego gospodarstwa też już dawno nie ma.