Ulica Górczewska w Warszawie to jedna z głównych ulic w warszawskich dzielnicach Wola i Bemowo, usytuowana w ciągu komunikacyjnym Trasy W-Z, ulicy Leszno i drogi nr 580 do Starych Babic, Leszna i Sochaczewa. Długa na 5,2 km ulica zaczyna się przy ulicy Młynarskiej na Woli i kończy się na granicy miasta w dzielnicy Bemowo na skrzyżowaniu z Lazurową, przecinając aleję Prymasa Tysiąclecia i ulicę Powstańców Śląskich.
Dzisiejsza ulica Górczewska jest starym traktem łączącym Górce i Stare Babice z Warszawą, uregulowanym jako ulica około roku 1775. Górce wzmiankowano w literaturze już w XV wieku; w latach siedemdziesiątych XVIII wieku swą rezydencje wzniósł tam Adam Poniński, a Górczewska pełniąc też rolę alei dojazdowej do owej rezydencji zwana była Drogą do Babic, później Drogą Górczewską lub Górczewską (ros. Гурчевская).
W roku 1770 Droga Górczewska została odcięta od Warszawy Okopami Lubomirskiego, biegnącymi wzdłuż linii dzisiejszej ul. Okopowej; po raz kolejny ulicę przecięła linia kolei obwodowej, przeprowadzona w roku 1875.
Tereny znajdujące się pomiędzy ulicami Płocką i Młynarską przyłączono do Warszawy w roku 1908, jednak już wcześniej, około roku 1896, przeprowadzono końcowy odcinek ul. Leszno, zaś Górczewska stała się jej przedłużeniem. Na wysokości ul. Płockiej usytuowano rogatki strzegące wjazdu do miasta; za nimi rozciągały się tereny wsi Koło, zabudowane w latach siedemdziesiątych XIX wieku ponad setką domów.
Ulica Górczewska długo była kojarzona z uprawą owoców i warzyw; od roku 1876 pod nr. 124 działała szkółka owocowych drzew i krzewów Ogrody Ulrychów, założona w roku 1805 przez Jana Bogumiła Traugotta Ulricha, przeniesiona na grunty wsi Górce przez Jana Krystiana Ulricha w roku 1876; od nazwiska właścicieli z czasem tereny te zaczęto określać mianem Ulrychów.
Bardziej na zachód, za linią dzisiejszej ul. Lazurowej na północ od ul. Górczewskiej leżała istniejąca od XVI wieku wieś Groty; w XIX w. warszawski bankier Jan Gotlib Bloch wzniósł tam dla siebie otoczony sporym parkiem pałacyk.
W roku 1899 pod nr. 14 powstał pierwszy duży zakład przemysłowy przy ulicy - fabryka Towarzystwa Akcyjnego Drezdeńskiej Manufaktury Tiulu, Koronek i Firanek. W tym samym czasie naprzeciwko, pod nr. 15 wzniesiono kolonię domów robotniczych Instytucji Tanich Mieszkań im. Hipolita i Ludwiki, małż. Wawelbergów, o zupełnie unikatowym jak na owe czasy rozluźnionym układzie zabudowy. Tam po raz pierwszy w Warszawie zastosowano zsypy na śmieci, oraz dla wygody mieszkańców wzniesiono pawilony pralni i basen kąpielowy.
Kolejnym znaczącym wydarzeniem w dziejach ulicy było wzniesienie w okresie 1911-14 Szkoły Rzemieślniczej im. Karola Szlenkiera pod nr. 8. Gmach kształcącej robotniczą młodzież szkoły działającej wcześniej (od roku 1880 przy ul. Leszno zaprojektowali Karol Jankowski i Franciszek Lilpop.
Tereny pomiędzy ulicami Płocką i Młynarską w roku 1910, po dwóch latach od chwili przyłączenia do Warszawy otrzymały oświetlenie elektryczne; do roku 1911 doprowadzono także wodociągi i kanalizację; tory linii tramwajowej położono dopiero około roku 1930; kursowały nią tramwaje linii 9, z pętli "Ulrychów" przy ul. Elekcyjnej do Pl. Unii Lubelskiej.
W roku 1916 Górczewską przyłączono do miasta na dalszym odcinku - do linii ul. Księcia Janusza; lepiej rozwijał się jednak starszy odcinek ulicy. W roku 1928 pod nr. 9 rozpoczął działalność dom starców dla żydowskiej inteligencji (przypisany też numeracji ul. Hipolita Wawelberga), rok później rozpoczął działalność przytułek dla opuszczonych żydowskich dzieci; w roku 1935 na jego miejscu powstał przypisany numeracji ul. Płockiej Szpital Wolski, dziś Instytut Gruźlicy i Chorób Płuc.
Lata dwudzieste XX wieku przyniosły budowę kilku obiektów przemysłowych: pod nr. 44A od roku 1925 działały Warsztaty 3. Baonu Pancernego, zaś pod nr. 53 od roku 1929 mieściła się Fabryka Konstrukcji Żelaznych - Warsztaty Mechaniczne i Kotlarnia "Simplex". Na miejscu późniejszego Stadionu Olimpii wzdłuż nieistniejącej dziś ulicy Zagłoby od roku 1931 działała Fabryka Pomocnicza dla Przemysłu Lotniczego i Samochodowego A. Steinhagena i H. Stransky'ego.
Zbiorowe groby mieszkańców Górczewskiej na Cmentarzu Powstańców WarszawyPo roku 1935 do wybuchu wojny przy Górczewskiej zdołano wybudować dużą liczbę czynszowych kamienic, po części typu przedmiejskiego, już poza granicami Warszawy. Odcinek ulicy biegnący przez Górce zachował do roku 1939 swój sadowniczy i wiejski charakter; w tym samym okresie apogeum ruchu budowlanego przeżywało Koło. Sierpień roku 1944 przyniósł śmierć tysięcy mieszkańców okolicy i samej Górczewskiej, oraz spalenie jej zabudowy; wydarzenia te przeszły do historii miasta jako Rzeź Woli.[1] Po upadku powstania wysadzono w powietrze wszystkie zabudowania fabryczne, rabując wcześniej ich wyposażenie. Po wojnie ich nie odbudowano; ocalały jednak wyremontowane po roku 1945 zabudowania mieszkalne. W tym okresie Niemcy umocnili nasyp kolei obwodowej licznymi betonowymi schronami, zachowanymi do dziś.[2] W roku 1945 nadano nazwę Górczewska; sześć lat później do Warszawy przyłączono fragment aż po ul. Lazurową. Po wojnie powstał też park Moczydło, a do usypania góry z wyciągiem orczykowym posłużyły gruzy Warszawy.[3]
W roku 1959 rozebrano niestety mury pałacu Jana Gotliba Blocha na Grotach; w latach sześćdziesiątych barbarzyńsko zniszczono kapliczkę stojącą od roku 1880 u zbiegu z ul. Młynarską. Zdobiła ją inskrypcja następującej treści: Figura ustawiona / przez parafian / wolskich / dnia 17 września / 1880 r. W latach sześćdziesiątych podczas budowy wiaduktu nad nowymi torami kolejowymi wyodrębniła się odnoga ulicy Górczewskiej przechodząca przez Górce - w latach 90. XX wieku przemianowana roboczo na Starogórczewską i docelowo - Grodkowską.
Po roku 1990 ulica jest sukcesywnie poszerzana od strony Śródmieścia do trzech pasów dla każdego kierunku ruchu oddzielonych pasem zieleni na odcinku prawie 5 km. Pierwszy odcinek poszerzono na Młynowie pod koniec lat 90. XX wieku, poszerzając jednocześnie przedwojenny wiadukt kolejowy przy przystanku PKP Warszawa Koło do Prymasa Tysiąclecia. Po przebudowie Al. Prymasa Tysiąclecia (2000) i budowie wiaduktu drogowego i ronda pod nim zabrano się za modernizację Górczewskiej pomiędzy Prymasa Tysiąclecia a planowanym wtedy centrum handlowym Wola Park na Ulrychowie[4]. Ostatecznie kolejny etap modernizacji zakończył się na kilka lat przy wiadukcie kolejowym przy stacji towarowej PKP Warszawa Jelonki.
Dalsza rozbudowa została wstrzymana na kilka lat i dopiero ruszyła w 2004 roku - poszerzono wiadukt (2006) i dociągnięto zmodernizowaną ulicę aż do pętli. W międzyczasie wynikł problem z wywłaszczeniem dotychczasowych mieszkańców w rejonie Ratusza dzielnicy Bemowo - dwa domy blokowały rozbudowę pasa ruchu aż do 2006 roku[5]. Obecnie Górczewska na całej zmodernizowanej długości posiada ścieżki rowerowe.
Na początku lat 90. XX wieku na Górczewskiej znów pojawiły się tramwaje - do pętli autobusowej Górczewska dobudowano pętlę tramwajową, a przy ulicy znalazły się 2 przystanki tramwajowe, zanim linia odbija na południe w Powstańców Śląskich.
Źródło:
więcej  |
