Zabudowa pojawiła się na tym terenie po wzniesieniu na prze). XIII/XIV w. drugiego obwodu murów miejskich, co spowodowało włączenie tego obszaru w obręb miasta. Nazwa ulicy informuje o profesji jej d. mieszkańców: fragment położony na pn. od ul. św. Mikołaja zamieszkiwali biatoskórnicy, a odcinek na pd. garncarze, co znajduje odzwierciedlenie w funkcjonującej do 1824 nazwie ul. Garncarska. Ograniczenia terenowe i status majątkowy mieszkańców wpłynęły na skromną zabudowę, częściowo o konstrukcji szachulcowej, którą już od średniowiecza sukcesywnie zastępowały domy murowane. Przetrwała m.in. got. kolumna międzyokienna w k. nr 19, fragmenty murów średniow. w k. nr 15 i 16. O wczesnych metrykach niektórych domów świadczyły zachowane do 1945 ich charakterystyczne bryty z wysokimi dachami i szczytami wykończonymi kocim biegiem (zachowany w oryginalnej postaci w k. nr 25, a do czasu odbudowy także w k. nr 19 i 26). Jednak nierzadko mur. byty tylko ściany fasadowe, a konstrukcja szachulcowa | utrzymywała się w tylnych partiach budynków (nry 7, 8) aż do XX w.
Wczesne domy miały układ rzutu 2-traktowy (m.in. nry 5, 6 i 7), później, w XVIII w., pojawia się trójtrakt z klatką schodową i urządzeniami kuchennymi w trakcie środk. (nry 8, 9, 25). Pierwotnie wszystkie te domy miały układ szczytowy, zmieniony w kilku wypadkach dopiero w XIX i XX w. na kalenicowy. Fasady w większości 3-osiowe, jedynie k. nr 7 i 8 mają w fasadzie 2 osie okienne, a k. nr 3, 4 i 20 są 4-osiowe. Znaczna szer. fasady k. nr 5 jest rezultatem połączenia zapewne w 1. pot. XIX w. 2 lub 3 wcześniejszych domów.
Cały ciąg zabudowy został częściowo zniszczony w 1945 i w znacznej części pozostawał nieużytkowany aż do lat 60. XX w., kiedy to, rezygnując z odbudowy k. nr 28, 29 i 30, skupiono się na k. nr 15-27. Dość znacznie przekształcono wówczas układ wewn. domów, łącząc je ze sobą, wprowadzając wspólne klatki schodowe i eliminując część wejść. Kilka budynków podwyższono o jedną kondygnację (nry 9, 19, 20, 21, 23), powtarzając d. układ szczytu. W k. nr 26 przemurowano ścianę fasadową, zachowując układ i kształt otworów okiennych.
Do najmniej przekształconych i zarazem najbardziej cennych w całym zespole należą k. nr 24 i 25.
Czterokondygnacyjna k. nr 24 o 3-osiowej fasadzie zwieńczonej 2-kondygnacyjnym szczytem, zat. na planie prostokąta, powstała w wyniku przebudowy w 1712 wcześniejszego domu renes., z którego zachowane są kam. fasciowe obramienia okien parteru i pięter oraz 2 kanelowane kolumny międzyokienne na 2. kondygnacji. Podczas przebudowy wprowadzono wyk. w zaprawie nową artykulację archit. fasady w postaci boniowanych lizen akcentujących w partii pięter naroża elewacji i rozdzielających osie okienne. Artykulację poziomą stanowią gzymsy kordonowe oddzielające poszczególne kondygnacje. Do kamiennych renes. obramień okien pięter dodano uszakowe tynkowe opaski, a poniżej parapetów okiennych umieszczono tynkowe lustra. W wyniku barokizacji fasada otrzymała nowy 2-kondygnacyjny szczyt ozdobiony 2 boniowanymi pilastrami o kompozytowych głowicach podtrzymujących architraw, na którym umieszczono datę „1712’’.
Całość wieńczą 2 antytetycznie ustawione woluty flankujące umieszczony pośrodku postument, na którym do 1945 znajdowało się popiersie kobiety w antykizującym hełmie dodane ok. 1890, zapewne wyobrażające Atenę. Kamienica została częściowo zniszczona w 1945 i odbud. w latach 1961-63, jednak z przekształconym układem 3-traktowego wnętrza. Zlikwidowano wówczas frontowe wejście do budynku, znajdujące się pierwotnie w skrajnej prawej osi.
W k. nr 25 zachowały się piaskowcowe fasciowe obramienia okien w fasadzie i elewacji tylnej, wskazujące na renes. pochodzenie budowli. Z okresu renesansu pochodzą znajdujące się na parterze fasady k. nr 6 dwie kanelowane kolumny jońskie z umieszczonymi na plakietkach w partii głowic datami „1561”. Kolumny te pierwotnie znajdowały się zapewne we wnętrzu budynku jako międzyokienne i zostały przeniesione na parter w związku z gruntowną przebudową w 1893. Z okresu renesansu pochodzi także wyk. z piaskowca portal k. nr 19.
Rezultatem barok, przebudów wcześniejszych domów są fasady k. nr 10,15,16,17, 23, 24 i 27. Stosunkowo najlepiej zachował się wystrój k. nr 24, w pozostałych detal odtworzono nieudolnie, w szczególnie rażący sposób na fasadach k. nr 15 i 16. Niestety, nie zachowało się barok., ozdobione bogatą dekoracją snycerską skrzydło drzwi wejściowych do k. nr 21 z 1741.
Fasady k. nr 9 i 18 noszą cechy klasycystyczne. Późniejsze przebudowy nie wniosły istotnych wartości estet., ograniczając się do dość skromnego klasycyzującego detalu (nry 3 i 4). Wyjątkiem jest wyrazista, wyk. z klinkieru i ozdobiona eklekt. dekoracją sztukatorską fasada k. nr 6, będąca rezultatem gruntownej przebudowy domu w 1893, kiedy to zlikwidowano szczyt i dodano III piętro.
W pierzei obejmującej kamienice nr 5-10 partery przeznaczono na lokale usługowe, natomiast na wyższych kondygnacjach umieszczono mieszkania. W k. nr 15-27 niewielkie mieszkania znajdują się na wszystkich kondygnacjach.
Wojciech Brzezowski
więcej  |
