Szyb Maciej

Zespół Szybu Maciej funkcjonował w strukturze zabrzańskiej kopalni ,,Concordia” (potem KWK ,,Pstrowski”) związanej ze spółką ,,Donnersmarckhütte” AG. Był to szyb peryferyjny, zlokalizowany w zachodniej części terenu kopalni, skąd początkowa nazwa szybu „Zachodni”. Przystosowany był do funkcji wentylacyjnych i odwadniających, następnie do funkcji wydobywczych.

Dopiero w chwili rozpoczęcia eksploatacji szybu na początku lat 20. XX wieku, wzniesiono wokół niego budynki technologiczne oraz pomocnicze. Należały do nich budynki nadszybia, wieża wyciągowa, maszynownia z dobudowaną częścią rozdzielni, budynki wagi, wentylatora, pomieszczenia biurowe, a także wagownia. Został wyposażony w najnowocześniejsze jak na tamte czasy urządzenia i maszyny. Zespół zabudowań szybu doskonale ilustruje transport pionowy w górnictwie. Po 1945 roku szyb Zachodni zyskał nową nazwę „Maciej”. W latach 30. XX wieku wzniesiono nowy budynek stacji uzdatniania wody, budynek rozdzielni 6 kV oraz budynki mieszczące nowe wentylatory.

Pod koniec lat 50. „Concordia” połączyła się z kopalnią „Ludwik”, a w latach 70. wraz z zakładem „Mikulczyce – Rokitnica”, stworzyła kompanię „Rokitnica”. Wkrótce jednak eksploatacja pokładów węgla w pobliżu szybu „Maciej” zaczęła znacznie maleć, w wyniku czego w latach 80. XX wieku rozważana była jego likwidacja. W 1991 roku rejon szybu przeszedł w zarząd przedsiębiorstwa ,,Demex” sp. z.o.o..

Obiekty wchodzące w skład zespołu mają interesującą formę architektoniczną oraz pierwotne wyposażenie, co oddaje dawny charakter. Budynki zostały rozplanowane w wąskim pasie terenu wydłużonym w kierunku południowym. Zespół zabudowań tworzą budynki murowane z cegły ceramicznej z nieotynkowanymi elewacjami. Obiekty charakteryzuje ujednolicony wystrój architektoniczny, regularny podział osi elewacji płaskimi pasmami, lizenami oraz prostokątnymi oknami.

Budynek nadszybia zlokalizowany w środkowej części zespołu, od strony zachodniej, wzniesiony w konstrukcji szkieletowej, stalowej z wypełnieniem ceramicznym. Obiekt kryty dachem dwuspadowym – w północnej części widoczna przenikająca wieża wyciągowa. Do nadszybia od strony północnej przylega budynek dawnego wentylatora, od południa z kolei wagownia zaadaptowana na portiernię. Od wschodu sąsiaduje z budynkiem maszynowni, wzniesiony na planie prostokąta, jednokondygnacyjny z południowym ryzalitem.

Źródło: WSTĘPNE SPRAWOZDANIE Z INWENTARYZACJI OBIEKTÓW PRZEMYSŁOWYCH
W WOJEWÓDZTWIE ŚLĄSKIM, Katowice, styczeń 2012