†

Dwór obronny Kromołów

Dwór obronny, parterowy zbudowany został prawdopodobnie w XVI wieku przez wielkiego marszałka koronnego – Jana Firleja (wg Mariana Kantora Mirskiego autora „Z dziejów Zagłębia Dąbrowskiego”). Od Firlejów w 1669 roku dobra kromołowskie nabył Stanisław Warszycki. Właścicielami kromołowskiego dworu po Warszyckich zostali Jordanowie. Następnie przeszedł on w ręce Gostkowskich a potem Zachertów. Ostatnimi jego właścicielami byli Habermanowie.
Dwór został zbudowany obok drugiego (prawego) źródła rzeki Warty, nad stawem znajdującym się od strony zachodniej budowli. Zbudowany na bazie prostokąta o wymiarach 60,5×32,25 łokcia polskiego tj. 34,7×18,5 m. Fundament i ściany wykonane były z kamienia wapiennego oraz częściowo z cegły. Dach był pokryty gontem tzw. karpiówką. Na rogach dworu stały okazałe wieże alkierzowe dwukrotnie wyższe od części zabudowy mieszkalnej.
W niższych partiach wież znajdowały się małe okienka, które pełniły funkcję otworów strzelniczych a zaszklone okna umieszczone tuż pod kopułą świadczą o użytkowej roli tej części wież: sypialni i zbrojowni.
Od strony zachodniej był piękny arkadowy ganek, rodzaj podcieni, z którego wejście do budynku znajdowało się w prawej narożnej wieży.
Według niektórych opinii bryła kromołowskiego dworu stała się wzorem dla wielu dworów murowanych i drewnianych budowanych w Polsce.
Dwór ulegał przeróbkom, o czym świadczą stare zachowane fotografie i ryciny. Pod koniec XVIII wieku, kiedy właścicielami byli Gostkowscy, dokonano najistotniejszych zmian a mianowicie zniżono o połowę wieże, zaokrąglono ich narożniki, bramę upiększono marmurowymi odrzwiami.
Do dworu przylegały dwa ogrody z pięknym drzewostanem, określane jako: ogród I i ogród II, przedzielone polem uprawnym. W tym miejscu w latach 1949-50 wybudowany został budynek szkolny, a niektóre drzewa przetrwały do dzisiaj.
Z początkiem XX wieku nieużywany zgodnie z przeznaczeniem dworek zaczął podupadać.
Marian Kantor Mirski na łamach „Kuriera Porannego” apelował w 1929 roku, aby ten niezwykły pomnik polskiej architektury ocalić od zapomnienia. Proces niszczenia został powstrzymany, ale na krótko. Następne lata, w tym II wojna światowa, przyniosły dalszą ruinę dworku. Po 1940 roku okupant – Niemcy rozebrali mury dworku i pozyskany kamień wykorzystali do budowy drogi strategicznej Kromołów – Włodowice.
Za

http://www.kromolow.pl/zabytki/dwor-obronny-nieistniejacy