Stębark (tuż po wojnie Sztymbark, niem. Tannenberg) – wieś w Polsce położona w województwie warmińsko-mazurskim, w powiecie ostródzkim, w gminie Grunwald. W latach 1975–1998 miejscowość administracyjnie należała do województwa olsztyńskiego.
W Stębarku znajduje się Muzeum Bitwy pod Grunwaldem. We wsi znajduje się przystanek autobusowy PKS, ośrodek zdrowia, apteka, poczta, dom wycieczkowy, schronisko PTSM, sklep, kościół. Stębark jest znany głównie z powodu dwóch bitew, jakie rozegrały się w jego pobliżu:
bitwa pod Grunwaldem z 15 lipca 1410
bitwy pod Tannenbergiem z 26-30 sierpnia 1914 roku pomiędzy wojskami niemieckimi i rosyjskimi.
Wieś wzmiankowana w 1335 r. (lub w 1334), kiedy niejaki Henryk ze Stębarka występował w roli świadka. W czasach krzyżackich wieś pojawia się w dokumentach w roku 1380, podlegała pod komturię w Dąbrównie, były to dobra rycerskie o powierzchni 80 włók. W 1380 r. sołtys Berthold otrzymał odnowiony przywilej na włóki sołeckie. W 1411 Krzyżacy wybudowali kaplicę w miejscu śmierci wielkiego mistrza. W 1446 r. Abraham ze Stębarka sprzedał 6 włók Mattesowi z Dąbrówki. Rycerz Berthold ze Stębarka wymieniany jest w latach 1453-1454 jako członek Związku Pruskiego. W 1481 r. Marcus Unger sprzedał osiem włók w Stębarku niejakiemu A. Papłowskiemu.
W 1511 r. kaplicę w Stebarku okradziono z przedmiotów liturgicznych i pieniędzy. W latach 1515-1519 właścicielem Stebarka (i Samina) był niejaki Samiński. W 1519 r., na wezwania komtura stawiło się 21 uzbrojonych chłopów ze Stębarka (obowiązek lenny). W 1540 właścicielem prawie całego Stębarka był Albrecht Finck. W tym czasie wieś obejmowała 80 włók i liczyła 24 wolnych chłopów, 5 zagrodników, dwóch karczmarzy, kowala i sołtysa. Pastor uprawiał cztery włóki, należące do kościoła oraz ziemie należące do filii we Frygnowie i Mielnie. Z dokumentów wynika, że Stębark w 1600 r. był wsią szarwarkową a chłopi uprawiali 48 włók. W czasie najazdu tatarskiego w 1656 r. zniszczona została kaplica, którą odbudowano w 1681 r. Po czterdziestu latach kaplicę ponownie zniszczono, przez co pastor i nauczyciel stracili środki utrzymania. W tym czasie w szkole odbywały się codziennie dwie godziny lekcji.
W 1772 r. do tutejszej szkoły uczęszczało 26 dzieci ze Stębarka, 18 z Frygnowa, 18 z Łodwigowa, 17 z Grunwaldu i 16 z Marcinkowa. W 1778 r. w stębarskiej szkole uczył szewc, Adam wypych. Jego wynagrodzenie wynosiło 30 grzywien rocznie. W tym czasie Stębark był wsią szlachecką, a jej właścicielem był radca von Brandt, który przeprowadził remont tutejszego, barokowego kościółka (po 29 katach nie było jeszcze organów).
W 1820 r. we wsi były 24 domy i 120 mieszkańców. W 1847 r. przeniesiona parafię z Mielna do Stębarka. W 1861 r. majątek ziemski w Stębarku obejmował 4389 mórg ziemi i liczył 271 mieszkańców. W 1880 we wsi było 248 mieszkańców, a w majątku - 203. W 1895 r. wieś zajmowała 415 ha, a mieszkały w niej 284 osoby. W tym samym czasie w majątku, obejmującym 917 ha, mieszkało 245 osób.
W czasie bitwy mazurskiej (26-30 sierpnia 1914 roku) w szkole w Stębarku mieściła się kwatera dowódcy generała Paula von Hindenburga i jego sztabu.
W 1939 r. w Stebarku było 664 mieszkańców. W 1939 roku niemiecka akcja mająca na celu przeprowadzenie eksterminacji polskiej warstwy przywódczej (niem. Liquidierung der polnischen Führungsschicht) i inteligencji dostała kryptonim Unternehmen „Tannenberg” (pol. operacja „Stębark”).
więcej  |
proszę czekać...
|
