Radzyń Chełmiński dawniej Rehden (248 zdjęć)

Radzyń Chełmiński – niewielkie miasteczko z 2 tysiącami mieszkańców. Po raz pierwszy zostało wymienione w 1015 r. jako zdobyte przez wojów Bolesława Chrobrego na Prusach. Na początku XIII w. Radzyń był silnym ośrodkiem administracyjnym należącym do dzielnicy mazowieckiej. W 1224 r. gród od synów wojewody mazowieckiego Krystyna nabył biskup pruski Chrystian, który następnie w 1231 r. przekazał go Krzyżakom. Prawdopodobnie w 1234 r. doszło do lokacji miasta. W 1285 r. komtur krajowy ziemi chełmińskiej Konrad von Thierberg odnowił przywilej lokacyjny dla miasta, wydany wcześniej przez mistrza krajowego Hermana von Balka. W XIII w. było kilka powstań plemion Prusów, podczas których kilkakrotnie dochodziło do oblężeń miasta oraz dwukrotnie do jego zdobycia. W 1440 r. miasto przystąpiło do Związku Pruskiego. W 1575 r. miasto zostało zniszczone przez pożar. Kolejne stulecie przyniosło wojny szwedzkie, które zniszczyły cały kraj, w tym również Radzyń. Od tamtego czasu datuje się upadek miasta i jego znaczenia. W 1772 r. miasto znalazło się w zaborze pruskim. Wyzwolenie miasta spod jarzma zaborcy nastąpiło w styczniu 1920 r. Ciekawostki krajoznawcze: kościół farny św. Anny, gotycki, zbudowany w latach 1310 – 40 z późnorenesansową kaplicą Dąbrowskich z 1587 r., którą zamyka misternie kuta krata; kaplica cmentarna św. Jerzego, gotycka, z XIV w., ufundowana przez komtura ziemi chełmińskiej Konrada von Thierberga; na Zielonym Wzgórzu położonym naprzeciw cmentarza, wznosi się klasycystyczny dworek drewniany, otynkowany, z przełomu XVIII/XIX w.; obok mostku przy ruinach zamku znajduje się głaz narzutowy z wyrytym herbem miasta Radzynia i datą 1593; na południowy – wschód od zamku, zlokalizowane jest późnośredniowieczne grodzisko, czynne w XI – XIII w. z założonym na nim w XIX w. cmentarzem ewangelickim – znacznie zniszczone; przy wjeździe do miasta od strony Wąbrzeźna, usytuowana jest wieża ciśnień z początku XIX w. W dawnej wsi Fijewo (obecnie – przedmieście),znajdują się dawne zabudowania folwarczne ( m.in. czworaki, spichlerz i kuźnia) oraz dwór z początku XX w. Zamek został zbudowany około 1234 r. przez krzyżackiego mistrza krajowego Hermana von Balka, jako budowla drewniana. Od czasu powstania zamek był siedzibą konwentu. W latach 1251 – 52 był wzmiankowany pierwszy komtur zamkowy Hartwich. Przebudowę zamku z drewnianego na murowany rozpoczęto od 1305 r. i prowadzono ją do 1330 r. W dniu 23 IX 1410 r. zamek został zdobyty i zniszczony przez wojska polskie powracające spod Malborka. W następnym roku (1411 r) zamek znajdował się w rękach członków Towarzystwa Jaszczurczego, aż do zawarcia I pokoju toruńskiego. Wybuch wojny 13 – letniej spowodował zajęcie zamku przez wojska Związku Pruskiego. Od 1466 r. (II pokój toruński) do 1772 r. był siedzibą starostów królewskich. Składał się z 4 dwupiętrowych skrzydeł połączonych ze sobą na rogach 4 – ma basztami o wysokości 36 m. Na dziedzińcu znajdowała się studnia z wodą pitną. W zachodnim skrzydle umieszczona była wieża sanitarna (dansker). W północno – zachodniej części dziedzińca znajdowała się ośmioboczna wieża sygnalizacyjno – obronna. Wjazd do zamku głównego prowadził przez zwodzony most i bramę w skrzydle południowym, poprzedzony 2 przedzamczami. Do naszych czasów zachowały się potężne ruiny zamku, częściowo zrekonstruowane i zabezpieczone jako trwała ruina.

http://www.pttk.torun.pl/Grudz-Łąkorz.html