Wysoka Górka

ten widok z okolic obecnej Obłońskiej-Kolejowej, to jednak zupełnie mnie zaskoczył, bo jeszcze nie widziałem takiej "łysej" Górki bez cmentarza na stoku oraz tak pustych okolic Pierwszego Lolka i Ekonomów do tego stopniu, że w pierwszej chwili pomyślałem, że to Chełm być nie może ;)

no przecież jest, właśnie na fotopolska - malutka cerkiew Cyryla i Metodego ;)

do wksia: a propos tych wież - ta z prawej to dzwonnica, a ta z lewej, to też nie wieża katedry, lecz kaplica prawosławna w miejscu dzisiejszego kopca z krzyżem na Wysokiej Górce, która została prawdopodobnie zburzona po I-wojnie światowej, gdyż na fotografiach po 1918 już jej nie ma, lecz nie natknąłem się na żadne informacje o tym obiekcie poza fotografiami - zero informacji w sieci, zero w informacji turystycznej Chełma, może ktoś spoza Chełma, na fotopolska będzie coś więcej wiedział o tym obiekcie ? ;)

do wksia: "Prawosławna cerkiew-pomnik wzniesiona z polecenie carskich władz Chełma w 1884.Świątynia powstała w celu upamiętnienia dziesiątej rocznicy likwidacji unickiej diecezji chełmskiej w 1884. Autorem jej projektu był rosyjski architekt Wiktor Syczugow." Taka ogólna informacja tylko.

do wksia: Dodałem znacznik (fajnie że wróciłeś :)

do Wiesław Smyk: Wcześniej w tym miejscu stała książęca cerkiew św. Jana Złotoustego.

do Wiesław Smyk: - Kuba, ja w tym mieście przeżyłem ponad dwadzieścia lat i nikt wtedy nawet słowem nie zająknął się, że na Wysokiej Górce stały te cerkwie, że u zbiegu Mickiewicza i Obłońskiej też stała całkiem okazała cerkiew Paraskiewy ( po której teren prostacko zajęła Centrala CRS, a największa cerkiew św. Aleksieja, Piotra, Iona i Filipa przy Lubelskiej na osi ulicy Szpitalnej, która powstała jako główna oś kompozycji dzielnicy gubernialnej po utworzeniu guberni chełmskiej w 1912 r., jak wynika z tych fotografii (tu: to musiała mieć rzut w wielkości porównywalnej z Katedrą na Górce, którą też zresztą wybudowano, jako unicką, czyli grecko-katolicką, a nie katolicką, jak to nam przedstawiano w okresie lat 70-90-tych przytaczając tylko wybrane fragmenty historii..., tak było, a jak jest dziś nie wiem - może dziś już jest inaczej;

- dopiero po pół wieku w dobie internetu z niemałym zaskoczeniem odkrywam teraz na fotopolska tą przemilczaną wówczas historię Chełma, dopiero teraz odkrywam, że zaborca tak zawzięcie rusyfikował miejscową ludność, że sprezentował tej ludności w zasadzie całą infrastrukturę miasta, która dała rzeczywisty impuls do rozwoju Chełma od XIX w., począwszy od budowy kolei, dworca, więzienia, Technicznej Szkoły Kolejowej i głównych szkół przy seminariach prawosławnych (I LO, IV LO, Szk.Podst. nr 10) oraz co najmniej 6 cerkwii, a następnie wielkich koszar (Lubelska 139) i wielkiego szpitala (Hrubieszowska 102), aż po początki dzielnicy gubernialnej z urzędem gubernialnym i pałacem Gubernatora, z czego miasto przecież do dziś korzysta, a miejscowa ludność tak dzielnie tej rusyfikacji się oparła, że do własnej historii się nie przyznaje - dlaczego ? czyżby fakty te nie pasowały do oficjalnej wersji historii o zaborczej rusyfikacji ?

- znacznie chętniej przedstawiano Chełm, jako miasto żydowskie, choć cały Chełm rozwinął się dzięki infrastrukturze carskiej, czyli rosyjskiej, a nie żydowskiej, a pierwszy polski wkład w budowę i rozwój miasta nastąpił w zasadzie dopiero po odzyskaniu niepodległości w dwudziestoleciu międzywojennym wraz z ideą wykorzystania carskiej infrastruktury kolejowej i wojskowej na potrzeby przeniesienia do Chełma Okręgowej Dyrekcji PKP z Radomia i budowy w Chełmie gigantycznej dzielnicy Nowe Miasto na blisko 450 ha, o której po II-wojnie światowej chełmianie też bardzo szybko zapomnieli, poważnie dewastując całe jej fragmenty już od lat 70-tych, wiążąc z nią w powszechnym mniemaniu jedynie osiedle Dyrekcji - co jest o tyle dziwne w wydaniu miasta, które przemilcza swą historię, że w dwudziestoleciu międzywojennym dzielnica Nowe Miasto była inwestycją bez precedensu w skali europejskiej i w przeciwieństwie do poprzednich, była przedsięwzięciem o wyjątkowej jakości i tym razem była dokonaniem całkowicie polskim - w takim świetle zastanawia tylko dlaczego to miasto ignoruje i nie szanuje własnej historii ?

do Wiesław Smyk: Kuba - a wiesz może kiedy ta mała cerkiew Cyryla i Metodego zniknęła z Wysokiej Górki ? pytam, bo dzięki temu można byłoby korygować datowanie niektórych fotografii, na których jeszcze jest, albo już jej nie ma

do Wiesław Smyk: dla przykładu na tej datowane na 1925 ( już jej nie ma, a na tej datowanej na 1931 ( jeszcze jest ;)

do wksia: W 1921 roku została zamknięta i w Wielką Sobotę rozebrana.

do wksia: Myślę, że NEO może ci dać uprawnienia do edycji zdjęć. To znacznie ułatwi sprawę. Możesz pod fotą skomentować i uzasadnić zmianę i ją wprowadzić. Tak jak w tym przypadku, wychwycenie lokalizacji takiego obiektu na zdjęciu pozwoli na precyzyjniejsze datowanie na innych zdjęciach.

do Wiesław Smyk: "Jej zniszczenie wpisywało się w kampanię usuwania z polskich miast budynków sakralnych zbudowanych przez władze carskie w celach rusyfikacji i propagowania prawosławia." - M. Papierzyńska-Turek, Między tradycją a rzeczywistością. Państwo wobec prawosławia 1918–1939, Państwowy Instytut Wydawniczy, Warszawa 1989, ss.353-357

do Wiesław Smyk: Dałem wksia szeryfa na Chełm i okolicę - jak się przeloguje to będzie mógł edytować zdjęcia i obiekty na tym terenie.

do Neo[EZN]: Dzięki.

to ciekawa fotografia, bo dobrze widać nie tylko to co bardziej oczywiste na pierwszym planie, lecz w oddali także Młyn Michalenki (Lubelska 105) już parowy z kominem oraz usytuowanie cerkwi św. Aleksieja, Piotra, Iona i Filipa ( przy Moskiewskiej (obecnie Lubelska 131-133) na osi obecnej Szpitalnej, wytyczonej jako główna oś dzielnicy gubernialnej, której budowę rozpoczęto niezwłocznie po utworzeniu guberni chełmskiej w 1912 r., dalej sylwety zabudowań koszar 65 Moskiewskiego Pułku Piechoty i 66 Butryskiego Pułku Piechoty też przy Moskiewskiej (obecnie Lubelska 139) i Młyn parowy z kominem przy Trubakowskiej 19.

jeśli to 1916, a wszystko na to wskazuje, to wbrew pozorom bardzo ciekawa fotografia i to nie ze względu na dziewczęta z "ówczesnego PCK" wdzięcznie promujące Chełm i widoki z Górki Katedralnej, lecz dlatego, że przedstawia wyraźny boom budowlany na drewnianych wcześniej przedmieściach lubelskim i okszowskim, jaki musiał mieć miejsce w Chełmie między 1912 i 1916 - prawdopodobnie wskutek utworzenia guberni chełmskiej w 1912, rozpoczęcia budowy dzielnicy gubernialnej na osi późniejszej Szpitalnej, związanym z tym wzrostem znaczenia Chełma i dalszym rozwojem Kolei Nadwiślańskiej, ale także początków elektryfikacji, co siłą rzeczy musiało zachęcać do lokowania i rozwoju na przedmieściach nowego rzemiosła i przemysłu, głównie na potrzeby obsługi rolnictwa i przetwórstwa produktów rolnych, które jednocześnie generowały rozwój usług i handlu (m.in. nowe młyny przy Lubelskiej, Trąbakowskiej i Hrubieszowskiej, rzeźnia miejska przy Lwowskiej, fabryki maszyn rolniczych Gassnera, Dratta, Boguszewskiego, Blumenfelda przy Pocztowej i Lwowskiej, Chełmska Rektyfikacja i Fabryka Wódek Daumana przy Starościńskiej oraz szereg mniejszych zakładów rzemiosła i przetwórstwa, masarni, wytwórni oleju, kaszy, octu, wód gazowanych czy nawet cukierków) - na fotografii tej w obszarze przedmieścia lubelskiego i okszowskiego wyraźnie widać już co najmniej dwadzieścia nowych murowanych kamienic, których na fotografiach datowanych na 1905-10 jeszcze nie było, a pierwsze z nich pojawiają się dopiero w datowanych na 1913,

od lewej - po prawej stronie iglicy cerkwi św. Mikołaja przy Unickim Seminarium Duchownym (dziś IV LO) kwartał zabudowy między ulicami Lubelską, Narutowicza i Świętoduską (I-Maja, Pierackiego, dziś Mickiewicza), w którym można już dostrzec nowe kamienice u zbiegu Świętoduskiej z Lubelską i Podwalną (dziś Gdańska na tym odcinku) (kamienice dziś przy Mickiewicza 3, 5 niższy od obecnego, 7 i 9 tworzący narożnik z Narutowicza 16), dalej Narutowicza 14, za którą są oficyny i tyły Lubelskiej 70 i 64 oraz dach Lubelskiej 58, nad którym widoczny jest prawdopodobnie dach Młynarskiej 8 (dziś Dreszera 8), tuż po prawej stronie drzewa w dali sylweta cerkwi Aleksieja, Piotra, Iona i Filipa przy Lubelskiej 131-133 (wyburzona podobno w latach 30-tych, lecz nie wiadomo konkretnie w którym roku), niżej sylwety budynków Młyna Michalenki przy drodze lubelskiej (Lubelska 105), niżej tył Narutowicza 9 i prawdopodobnie oficyna przy Narutowicza 7 oraz dach kamienicy przy Świętoduskiej (Mickiewicza 13) na osi kopuły cerkwi Jana Teologa, wyżej dobrze widać już nową kamienicę przy Lubelskiej 78 i piętrowy drewniany dom (Nadrzeczna 4) nad stawem w nowym Parku Miejskim, dalej fragment nowego narożnika Świętoduskiej i Kopernika (Mickiewicza 17), a między dziewczętami z "PCK" dachy Świętoduskiej (Mickiewicza 21) oraz Kopernika 28 i 30, narożnik Kopernika 38 i Obłońskiej 10, Obłońska 13 i 15 (wykwaterowana od 2010) z fragmentami parterowej zabudowy przy Bocznej, dalej nowy budynek publiczny przy Obłońskiej 20 (może ktoś wie co wówczas mieścił, w latach 30-tych mieścił pocztę i telegraf, w 60-tych przychodnię, a dziś Straż Miejską), obok Obłońska 20a (dziś Urząd Skarbowy), bliżej Świętoduska (Mickiewicza 31), dalej Obłońska 26, zieleń niżej zasłania parterową zabudowę między Świętoduską (Mickiewicza) i Brzeską (Sienkiewicza), której fragmenty dziś jeszcze istnieją między blokami z lat 60-tych, a na pierwszym planie dachy kamienic i oficyn z początku XX w. przy Brzeskiej i Gimnazjalnej (od 1919, dziś Czarnieckiego) - to już nie mało, ale sporo zagadek pozostaje jeszcze do identyfikacji na tej fotografii ;)

zapomniałem dodać, że fotograf musiał znajdować się na skraju Wysokiej Górki w okolicy punktu 51°07'58.3"N 23°28'45.1"E (

do wksia: Też mi to przyszło do głowy, że zapomniałeś tego dodać, wksia.

do fantom: czasem trudno ustalić miejsce fotografa i sporo czasu można na to stracić, a niejednokrotnie różnica nawet 2 m sprawia, że nic z fotografii do mapy już nie pasuje, więc podaję dla zainteresowanych oczywiście z zastrzeżeniem dokładności współrzędnych podawanych przez google map ;)

W głębi chełmska katedra z dzwonnicą a na pierwszym planie cerkiew Cyryla i Metodego

skąd w Chełmie naraz wzięła się "Góra Zamkowa", przecież żadnego zamku tam nigdy nie było, tylko fundamenty wieży obronnej odkryto i nic więcej, a wieża to jeszcze nie zamek ?

A jednak w kształcie orła:

do wksia: W czasie kiedy tam stał tak wyglądały zamki (budowle obronne z siedzibą zarządcy). Murowana wieża podnosiła go do najwyższej rangi. Czywiście dotyczy to tego terenu.

do Mariusz Brzeziński: nie przesadzajmy, jeśli wieża miałaby podnosić drewnianą zabudowę do najwyższej rangi, to jaką rangę musiałyby mieć prawdziwe zamki ? to zwykły pretensjonalizm próżnych, niedouczonych ludzi, którzy próbują ukrywać własne kompleksy wymyślając takie cuda, bo nie potrafią docenić tego co posiadają i z takich samych powodów nawet orła potrafili doszukać się "naukowo" w planach osiedla Dyrekcja, szkoda słów.

do vampyr: no jeszcze tego tu brakowało - to usuń to, bo takich kłamstw nie powinieneś zamieszczać na tym portalu, choćby przez szacunek do pracy innych.

na koniec dnia jeszcze jedna fotografia w ramach rozszyfrowywania, które z budynków na przedmieściach Chełma istniały w 1910, a których jeszcze nie było lub już dziś nie istnieją - drewniany pawilon w dolnym roku, to istniejący do dziś parterowy Internat przy Seminaryjskiej (dziś Młodowskiej-Szwoleżerów 1), należący do Seminarium Unickiego (dziś IV LO) przy św. Mikołaja 4, a budynki gospodarcze przed Prawosławnym Seminarium Duchownym (dziś I LO, Czarnieckiego 8) już nie istnieją, w miejscu jednego z nich wybudowano salę gimnastyczną w latach 1990-92, a w miejscu drugiego krytą pływalnię w latach 1995-97;

- z murowanych kamienic na przedmieściu okszowskim widać tylko 3 - największa piętrowa przy Brzeskiej 11 (Sienkiewicza, Lenina, dziś ponownie Sienkiewicza) oraz dwie przy murze Seminarium, piętrowa, ceglana na tyłach Brzeskiej 14 (dziś Sienkiewicza 16) wraz z piętrową oficyną zwróconą ku drugiej, też piętrowej, białej (dziś Sienkiewicza 18), bliżej przed nimi widoczna jest dach istniejącej oficyny przy późniejszej Gimnazjalnej (od 1919), dziś Czarnieckiego 5, a po jej lewej stronie fragment tyłu kamienicy przy Brzeskiej (dziś Sienkiewicza 10) i fragment dachu Czarnieckiego 3;

parterowe budynki przy Brzeskiej (Sienkiewicza 20 i 20a) na przeciw Brzeskiej 11, to jeszcze nie są piętrowe przedwojenne budynki, w których po wojnie mieściła się siedziba Poczty, Telefonu i Telegrafu (dziś TPSA) - wszystkie budynki dalej po prawej stronie Brzeskiej aż po Kolejową, zastąpiono blokami w latach 70-tych, za wyjątkiem jednej przedwojennej kamienicy z 1928 u zbiegu Brzeskiej ze Świętoduską (Mickiewicza), Obłońską i Kolejową (Sienkiewicza 30-Kolejowa 2), której oczywiście tu jeszcze nie widać ;), murowane parterowe komórki na tyłach Brzeskiej 11 dziś zastępują parterowe garaże, a wąska, piętrowa, murowana oficyna mieszkalna, widoczna ciut dalej po lewej (Mickiewicza 26a), stoi do dziś zagubiona między blokami wciśniętymi do wnętrza tego kwartału zupełnie chaotycznie w latach 60-tych i 70-tych, co do widocznej powyżej drewnianej, parterowej zabudowy przy Obłońskiej, dość trudno stwierdzić tylko z fotografii, które z tych domów jeszcze do dziś istnieją, lecz niewątpliwie istnieje widoczny nad prawym narożnikiem Brzeskiej 11, drewniany, parterowy biały dom przy Obłońskiej 45, i co ciekawe, dalej na będącej własnością miasta działce przy Obłońskiej 51, widoczny jest biały parterowy budynek (może już szkolny ?), bo zastąpiony (chyba już w latach 30-tych) modernistycznym, piętrowym budynkiem Szkoły Podst. Nr 2 - w dali nad narożnikiem Seminarium, tuż za istniejącą już za torami nową drogą Rejowiecką, widoczne są jeszcze zabudowania pozostałe po dawnym folwarku Nowiny, a po prawej widoczna już jest koncentryczna bocznica przemysłowa prowadząca w okolice obecnych ulic Towarowej i Hutniczej, jednak w sieci brak jest informacji o genezie jej budowy i co konkretnie w tamtym okresie miała obsługiwać ? ale może ktoś jeszcze pamięta, albo będzie wiedział ?

- nie widać jeszcze cerkwi Paraskiewy (NMP Włodzimierskiej) u zbiegu Obłońskiej, Świętoduskiej i Brzeskiej, której budowę rozpoczęto w 1913, nie widać też Urzędu, ani Pałacu Gubernatora, od których w 1912 rozpoczęto budowę dzielnicy gubernialnej na osi przyszłej ulicy Szpitalnej, a które widać już na późniejszych fotografiach, co potwierdzałoby, że fotografia ta pochodzi sprzed 1912, więc jej datowanie na 1910 nie powinno budzić wątpliwości;

z mojej analizy wynika, że fotografię wykonano z północnego zbocza Wysokiej Górki na Górce Katedralnej, z miejsca o przybliżonych współrzędnych wg google map 51°07'58.3"N 23°28'44.6"E (.

do wksia: Niektóre z wymienionych, nadal istniejących obiektów są obfotografowane. W długie zimowe wieczory możesz poćwiczyć wstawianie notek na zdjęcie ;) Klikasz w pasku nad zdjęciem "notki" i tam wypełniasz arkusz, który się pokazuje. Wówczas opis będzie bardziej "kompatybilny" ze zdjęciem.

do Wiesław Smyk: dzięki Kuba - może spróbuję, choć nie wiem czy podołam takim nowym wyzwaniom z racji braku czasu, a i cierpliwości już do nowych wyzwań technologicznych, tym bardziej, że zanosi mi się na dłuższą nieobecność, stąd już staram się koncentrować na najważniejszym merytorycznych kwestiach, jakie mogłyby pomóc innym w odtwarzaniu faktów historycznych, identyfikacji obiektów, korektach dat i uzupełnianiu danych - przynajmniej na początek te najważniejsze fotografie dotąd skompletowane z początku XX w. już choć częściowo udało się rozszyfrować, a z dystansu na podstawie fotografii i tak niewiele więcej da się zrobić - tu już potrzebne będzie wsparcie osób znających Chełm znacznie lepiej, spośród mieszkańców Chełma, pasjonatów jego historii mogących na miejscu weryfikować kolejne szczegóły i detale niezbędne do dalszych identyfikacji, które historia oficjalna jakoś przypadkiem pomija, lecz mam nadzieję, że takie osoby, dla których bliską jest historia miasta z czasem też się przyłączą - jako, że historia jest kluczem do podejmowania świadomych decyzji, na które ignorancja szans żadnych nie daje, trudno więc znaczenie historii negować lub pomijać ;)

Cerkiewka została wzniesiona z inicjatywy kałuskiego kupca Piestrikowa (który nawet ofiarował na jej budowę sumę 100 tys. rubli). Już w 1918 roku, po odzyskaniu niepodległości, budynek cerkiewny został rozebrany przez młodzież polską. Pozostawiono jedynie cokół na którym miał stanąć monumentalny Pomnik Wolności. Jednak ze względu na trudności obiektywne (głównie finansowe) nie doszło do realizacji powyższego planu. Jedynie w 10 rocznicę odzyskania niepodległości (w 1928 roku) cokół ten wraz z fundamentem został zasypany ziemią, a na wierzchu położono kamień.
Źródło: P. Kiernikowski, Miasto Chełm w okresie międzywojennym (1918-1939), Stowarzyszenie Rocznik Chełmski, Chełm 2007, str. 22.

Zdjęcie godne uwagi! Brawo dla autora

To najprawdopodobniej jest Wysoka Górka, widać terasę na podejściu pod wzgórek. Pośrednio zdaje się to potwierdzać kolejne zdjęcie z kolumną tych ludzi oraz inne.

Gdy spojrzałem na to zdjęcie po latach, zastanowiło mnie coś jeszcze. Jeśli to zdjęcie z okresu wojny, i nie tej obronnej, tylko już z czasu okupacji, wydaje się wątpliwym, by byli to Polacy, którym okupant nie zezwoliłby na takie przemarsze, zwłaszcza, że rzuca się w oczy ich przynależność do czegoś, partii czy innej organizacji (ewentualnie z jakiejś szkoły). Jeśli się nie mylę, idą trójkami. Płaszcz przewodnika może być skórzany. W tamtym czasie mogliby to być tylko Ukraińcy, których Niemcy w Chełmie wyraźnie hołubili, lub - co raczej wątpliwe - folsksdojcze (na Chełmszczyźnie było sporo ludności niemieckiej, zresztą jak i innych). Jeśli natomiast zdjęcie pochodzi sprzed wojny, mogłaby być to grupa Polaków lub - co mniej możliwe - znów Ukraińców. W obu jednak możliwych przypadkach pytanie brzmi: kim byli, co to za formacja, ugrupowanie. Na Żydów nie wyglądają, więc to nie syjoniści.