Kamienica przypisana była do dzielnicy Kamieniec z numerem konskrypcyjnym 25. Numer posesji był 15. Budynek został wzniesiony w 1894 r. w miejscu wyburzonej gospody Josefa Kucheidy . Projekt budynku z 1893 r. oraz prace budowlane wykonał Josef Motika. Właścicielem nowej kamienicy został Ladislaus Kuchejda (pisany też Kucheida) - przewodniczący Powiatowej kasy chorych w Cieszynie oraz spółdzielni Gastwirte-genossenschaft, który w 1895 r. urządził tu restaurację z bilardem. Na zapleczu (u zbiegu ul. Poprzecznej i Hasnera) znajdowała się restauracja ogrodowa obsadzona kasztanowcami z obszerną werandą, kręgielnią i toaletami, które w 1903 r. wybudował Adalbert Krasny - był to tak naprawdę drugi w kolejności projekt, albowiem rok wcześniej powstał bardziej ambitny zamysł obejmujący również pawilon muzyczny, dwie duże werandy oraz bufet. Na marginesie należy dodać, iż do czasów współczesnych przetrwała w Cieszynie tylko jedna drewniana kręgielnia, którą można zobaczyć w Błogocicach . W restauracji odbywały się liczne uroczystości kulturalne: przedstawienia, występy chórów, koncerty kapeli garnizonowej, kabarety itp. W 1894 r. do nowo-wybudowanej kamienicy przeniosło swoją siedzibę stowarzyszenie Klub Węgierski (Magyar társadalmi kör), które wcześniej wynajmowało lokal w kamienicy Seemanna na ul. Saska Kępa. W 1897 r. na budynku zainstalowano skrzynkę pocztową. W 1899 r. na zapleczu, w miejscu pierwotnego drewnianego budynku gospodarczego, w którym od 1894 r. znajdowała się mechaniczna pracownia Leopolda Scholtisa , zbudowano pralnię według projektu Josefa Motiky, który w 1915 r. został rozbudowany przez Eugena Fuldę dla Powiatowej kasy chorych w Cieszynie. Obecnie budynek ten nie istnieje. 1 października 1909 r. kamienica stała się własnością cieszyńskiego oddziału partii socjaldemokratycznej, który zorganizował w nim Dom Robotniczy - Arbeiterheim - Dělnický dům (nazywany również Czerwonym domem z racji cegły klinkierowej), choć oficjalnie został otwarty dopiero 5 czerwca 1910 r. Po sprzedaniu budynku Ladislaus Kuchejda zakupił i przeprowadził się do kamienicy przy ul. Isabelli 20 . Do komitetu Towarzystwa Domu Robotniczego, które ukonstytuowało się już 27 września należeli: Lazar, Link, Kirbl, Reger i Rottmann. Pierwsza siedziba znajdowała się w wynajętych lokalach budynku przy ul. Zamkowej 14 . Wpisowe wynosiło 20 halerzy a wkładka roczna 1 koronę. Wydział składał się z: Link - przewodniczący, Kirbl - kasjer, Franciszek Gnida - za drukarzy, Szkutek - za introligatorów, Franek - za kolejarzy, Reiss - za handlarzy, Zoubek - za murarzy, Kmoniczek - za piekarzy, Koneczny - za metalowców, Pikulik - za stolarzy, Machej - za kotlarzy, Machold - za muzyków, Orszulik - za robotników przewozowych. Relacja z otwarcia domu zamieszczona w Robotniku Śląskim: Niedziela 5 czerwca pozostanie na długo w pamięci mieszkańców Cieszyna i tych, którzy wzięli udział w uroczystym otwarciu Domu Robotniczego i odsłonięciu sztandaru robotniczego. Uroczystość cała, w której brali udział Niemcy, Polacy i Czesi, zamieniła się w potężną manifestację międzynarodowej solidarności proletariatu. Rano, około 10 godziny, odbyło się w własnym parku Domu Robotniczego odsłonięcie nowego sztandaru. Uroczyste przemowy wygłosili przy tej sposobność tow. poseł Schuhmeier z Wiednia po niemiecku i tow. dr. Emil Bobrowski z Krakowa po polsku. Do głębi wzruszająca a zarazem podniosła była ta chwila, gdy po odsłonięciu nowego sztandaru i przypięciu doń przez chrzestną matkę tow. Cingrową wstęgi, chorąży tow. Machej wzniósł w górę ten prześliczny, szkarłatny znak walki i miłości a wszystkie inne sztandary pokłoniły się przed nim, chór zaś robotniczy zaśpiewał pieśń o czerwonym sztandarze. Po tym nastąpiło zaraz zgromadzenie ludowe, na którym przewodniczyli tow. Lazar i Rottmann, zaś przemawiali kolejno tow. Reger, Cingr i Schuhmeier. Po południu uformował się olbrzymi, imponujący pochód. Brali w nim udział towarzysze z Trzyńca i okolicy, Ustronia, Bielska, Karwiny, Łazów, Dąbrowy, Orłowy, Stonawy, Olbrachcic, Frysztatu, Darkowa, Łąk, Bogumina oraz delegaci z licznych innych miejscowości. Oprócz cieszyńskiego były cztery sztandary: z Karwiny VI, z Orłowy, z Łazów i ze Stonawy. Towarzysze stonawscy przybyli nadto z własną kapelą. Prócz tego szła w pochodzie kapela trzyniecka. Pochód, który przeszedł głównymi ulicami miasta, zrobił ogromne wrażenie. Takiego karnego, uporządkowanego a przede wszystkim olbrzymiego pochodu jeszcze Cieszyn nie widział. Po południu odbyła się w parku Domu Robotniczego wesoła zabawa ludowa, która przyciągnęła się do północy. W dniu uroczystości komitet obchodowy wyjednał u kolei żelaznej specjalne pociągi. Dom Robotniczy prowadził własną restaurację, w której podawano ciepłe i zimne dania, piwo oraz trunki z likierni arcyksiążęcej w Błogocicach. Na wyposażeniu restauracji był biliard, fortepian, gramofon z kilkudziesięcioma płytami (w tym dużo polskich pieśni) oraz około 40 czasopism polskich, niemieckich i czeskich, a także 8 dzienników. Pomieszczenia posiadały elektryczną wentylację. Obsługa nie przyjmowała napiwków! W restauracji ogrodowej znajdowała się kręgielnia, z której można było korzystać również zimą, gdyż była ogrzewana. Dzierżawcą restauracji był Vinzenz Nanke. W kamienicy od 1910 r. mieściła się redakcja czasopisma Robotnik Śląski (organ polskiej partii socjalno-demokratycznej wydawany w latach 1903-1939 - redaktorem był Tadeusz Reger), natomiast jej administracja w kamienicy przy ul. Wiaduktowej 15. W tym samym roku do budynku przeprowadziła się działająca od 1888 r. Powiatowa kasa chorych w Cieszynie - Bezirks-Krankenkasse in Teschen (wcześniej mieściła się w kamienicy na Rynku 15, później przy ul. Niemieckiej 20, a jeszcze później przy ul. Niemieckiej 2), która zajmowała pierwsze piętro budynku. W latach 1908-1920 przewodniczącym Powiatowej kasy chorych w Cieszynie był Tadeusz Reger, który przez pewien okres swego życia mieszkał w opisywanej kamienicy. W 1910 r. otwarto w Domu Robotniczym drugi w kolejności w Cieszynie sklep należący do Robotniczej spółki spożywczej i oszczędnościowej "Naprzód" w Cieszynie - Arbeiter Konsum und Sparverein "Vorwärts" in Teschen powstałej w 1908 r. Pierwszy sklep znajdował się w kamienicy przy ul. Niemieckiej 3 . W 1919 r. zlecono Robertu Lewakowi przygotowanie projektu nadbudowy kamienicy o dodatkowe piętro z przeznaczeniem dla Powiatowej kasy chorych. Prace budowlane przeprowadzono w roku następnym. Od 1919 r. w ogrodzie restauracji działało kino. W tym samym roku Leonhard Hulek przygotował projekt zagospodarowania ogrodu z zamiarem budowy dwukondygnacyjnego obiektu kina lub teatru, gdzie oprócz sceny z orkiestronem i sali widowni miała się znajdować nieduża restauracja, kuchnia, szatnia, toalety i kasa. Widownia miała pomieścić 748 osób. Od 1919 r. w budynku mieściła się redakcja niemieckojęzycznego czasopisma "Freiheit" - organ niemieckiej socjaldemokracji. Po podziale miasta w kamienicy ulokowano biuro do wydawania przepustek granicznych. W tym okresie obiekt przeszedł na własność Powiatowej kasy chorych w Czeskim Cieszynie aczkolwiek w budynku nadal mieścił się Dom Robotniczy. Kasa chorych w wyniku podziału Śląska Cieszyńskiego również została podzielona między dwa państwa, jednak cały inwentarz, siedziba i wkłady pieniężne zostały po stronie czechosłowackiej, co bardzo utrudniało uruchomienie polskiego odpowiednika w Cieszynie. W grudniu 1920 r. znajdował się tu sekretariat Związku inwalidów w Czeskim Cieszynie pod przewodnictwem Brunona Gleisnera (więcej na ten temat ). Od 1921 r. w budynku mieściła się redakcja czasopisma Związkowiec - Organ Centralnej Komisji Związków Zawodowych w Czechosłowacji, który pod koniec 1922 r. został przeniesiony do Trzyńca. Najprawdopodobniej miało to związek z likwidacją Domu Robotniczego. W zawiązku z rozwiązaniem w Czeskim Cieszynie Domu Robotniczego należy dodać, iż Tadeusz Reger najprawdopodobniej zamierzał zbudować nowy Dom Robotniczy w polskiej części miasta, a dokładnie rzecz ujmując umieścić go w dawnym Śląskim Domie przy Górnym Rynku . Początkiem grudnia 1921 r. w budynku wybuchł pożar. W gaszeniu brały udział straże pożarne fabryki Kohna, Cieszyna oraz Czeskiego Cieszyna. Od 1925 r. w kamienicy mieścił się Instytut Matki i Dziecka, który w 1927 r. zmuszony został do zmiany lokalu, w wyniku czego przeprowadził się do zabudowań w sąsiedztwie restauracji Wallka . W 1927 r. przeprowadzono przebudowę werandy restauracji ogrodowej , wynikiem czego powstał m.in. garaż dla karetki Czechosłowackiego Czerwonego Krzyża, sypialnia dla dwóch pracowników, łazienka, toaleta, spiżarka, kuchnia, pokój inspekcyjny oraz jeden pokój gościnny. Prace budowlane wykonała firma Josef Nossek i Adolf Richter. Stacja ratunkowa Czechosłowackiego Czerwonego Krzyża zakupiła w 1930 r. ambulans samochodowy marki Tatra za 87 500 kcz. Na marginesie należy dodać, iż przed podziałem Cieszyna w mieście działało od 1906 r. "Ochotnicze Pogotowie Ratunkowe Czerwonego krzyża" - "freiwillige Rettungsgesellschaft vom roten kreuze", które posiadało własną karetkę w budynku przy obecnej ul. Limanowskiego . Po podziale miasta, zanim powstała Stacja ratunkowa Czechosłowackiego Czerwonego Krzyża (stało się tak pod koniec 1926 r.), swym zasięgiem OPR obejmowało również Czeski Cieszyn. Stacja ratunkowa w tym miejscu działała do 1938 r. Za przewóz karetką do szpitala w polskiej części miasta chory musiał ponieść koszt w wysokości 25 kcz. Po przeprowadzce w 1931 r. Powiatowej kasy chorych w Czeskim Cieszynie - Okresní nemocenská pojišťovna v Českém Těšíně do nowego gmachu przy obecnym Skwerze Komeńskiego kamienicę nabył tapicer i stolarz meblowy Max Schefczik, który przed podziałem miasta mieszkał w kamienicy przy Starym Targu 8 . Krótko po II wś. właścicielem kamienicy byli Max i Adela Schefczikowie. W 1975 r. na ścianie frontowej budynku umieszczono dwujęzyczną tablicę upamiętniającą istnienie Domu Robotniczego. Współcześnie w czterokondygnacyjnym budynku znajduje się na parterze: restauracja i galeria "na Saskiej Kępie", w piwnicy mały browar "Sachsenberg", zaś reszta budynku służy za mieszkania czynszowe.
Z historii ruchu robotniczego w Cieszynie. Pierwsze stowarzyszenie robotnicze w Cieszynie było stowarzyszenie śpiewackie "Typographia" założona przez personel drukarni Prochaski w styczniu 1868 r. W 1876 r. zmieniła nazwę na "Concordia" (Silesia podaje, iż stowarzyszenie to ukonstytuowało się w styczniu 1891 r.), jednak w 1910 r. powróciła do swej pierwotnej nazwy. W 1893 r. prezesem stowarzyszenia był Karl Knizsek. Wiosną 1868 r. powstała w Cieszynie także pierwsza organizacja zawodowa, która nazywała się "Stowarzyszenie zawodowe drukarzy". Założycielami tego stowarzyszenia Gustav Christianus i Heinrich Kotulski. 27 kwietnia 1877 r. powstało w Cieszynie liberalne stowarzyszenie robotnicze pod nazwą "Arbeiter - Bildung - Verein" (Gewerblicher Hilfsverein), którego celem było zastąpić dawne cechy, popierać życie towarzyskie i dbać o wykształcenie młodzieży. W razie choroby udzielano zapomóg. Z łona tego stowarzyszenia powstało stowarzyszenie Kasa chorych. Stowarzyszenie to posiadało od 1878 r. własną bibliotekę samokształcącą (niemiecką i polską), urządzało odczyty i posiedzenia w dawnym hotelu Schreinzera i w hotelu Stillera . W 1884 r. stowarzyszenie to przestało istnieć. Powodem były spory narodowościowe oraz rodzący się ruch socjalistyczny. Później, bo 4 października 1893 r. powstało "Allgemeiner Arbeiter Bildungs - Verein", czyli "Ogólne robotnicze stowarzyszenie kształcące". Głównymi założycielami i działaczami byli dwaj Polacy, Paweł Danel - stolarz oraz Karol Kantorczyk - drukarz. Pierwsze spotkanie odbyło się w sali koncertowej Grand Hotelu Austria o czym donosi lokalna prasa: Gwiazdka Cieszyńska oraz Silesia. Co ciekawe, w wydanej jednodniówce z okazji otwarcia "Domu Robotniczego", Paweł Lazar odnotowuje: pierwsze, przygotowawcze zgromadzenie odbyło się w tzw. "Octarni" u p. Walka . Następne zgromadzenie konstytuujące musiało się już odbyć w Boguszowicach w gospodzie u "Fararza" , ponieważ policja miejska cieszyńska pilnie zaczęła śledzić inicjatorów i nastraszyła wszystkich właścicieli lokalów, że to są anarchiści lub jeszcze coś gorszego. Prasa lokalna nie odnotowuje żadne z tych wydarzeń, więc nie wiadomo skąd takie informacje miał Paweł Lazar. Z inicjatywy Pawła Danela nawiązano kontakty z redakcją czasopisma "Naprzód" wydawanego w Krakowie, w wyniku czego od 1893 r. na Śląsk Cieszyński zaczęli przyjeżdżać jej delegaci. Jednym z pierwszych był Tadeusz Reger. W 1897 r. w Cieszynie powstaje stowarzyszenie polityczne "Równość", które w tym samym roku zaczęło wydawać własne czasopismo pod redakcją Tadeusza Regera. Ponieważ w Cieszynie żaden drukarz nie chciał drukować tego pisma, dlatego drukowano go w Bielsku a jeszcze później w Ostrawie Morawskiej. Siedziba redakcji początkowo znajdowała się w kamienicy Scholtisa przy ul. Saska Kępa . Czasopismo to zawiesiło swą działalność w 1901 r., jednak już w 1903 r. powstał nowy periodyk pod nazwą "Robotnik Śląski", którego redaktorem był również Tadeusz Reger. Pierwsza siedziba redakcji znajdowała się w kamienicy Markusa Löwego przy ul. Niemieckiej , zaś później w kamienicy Johanna Struhala przy ul. Wiaduktowej a od 1910 r. w Domu Robotniczym. Około 1898 r. dawne "Ogólne robotnicze stowarzyszenie kształcące" przekształciło się w "Ogólno zawodowe stowarzyszenie" , albowiem doszło do poszerzenia stowarzyszeń zawodowych - odtąd istniały stowarzyszenia: drukarzy, robotników drzewnych, metalowców, malarzy, piekarzy, zawodów graficznych, kolejarzy, kotlarzy, murarzy, krawców, szewców i handlowców. 21 czerwca 1908 r. w Cieszynie utworzono Stowarzyszenie polskich robotników i robotnic "Siła", którego założycielem był Tadeusz Reger. Celem stowarzyszenia było szerzyć uświadomienie narodowe i socjalistyczne. Po podziale ŚC w czechosłowackiej części znajdowały się 23 koła z 2595 członkami, 19 zespołów teatralnych, 16 zespołów sportowych. Natomiast w polskiej części znajdowało się 11 kół: w Cieszynie, Czechowicach, Dzięgielowie, Goleszowie, Jasienicy, Jaworzu, Kaczycach, Kończycach Małych, Puńcowie, Ustroniu i Zebrzydowicach. 20 września 1920 r., a więc w sześć tygodni po decyzji o podziale Śląska Cieszyńskiego w polskiej części miasta powstało "Robotnicze Stowarzyszenie Spożywcze i Oszczędnościowe w Cieszynie", które powstało na zgliszczach "Robotniczego Stowarzyszenia spożywczego i oszczędnościowego w Trzyńcu - Arbeiter Konsum und Sparverein in Trzynietz", które w Cieszynie miało dwie filie - sklepy z numerami IX i X (na Górnym Rynku oraz na obszarze późniejszego Czeskiego Cieszyna). Pierwsza filia została otwarta najprawdopodobniej w 1913 r., jednak w następnym roku została zamknięta. Do jej ponownego otwarcia doszło przed 1918 r. 2 października 1920 r. powstała w Cieszynie spółdzielnia "Konsum Robotniczy", czyli obecnie "Społem".
więcej  |
