Pomnik i grobowiec burmistrza Johanna Demla

Burmistrz Cieszyna Johann Demel zmarł 15 września 1892 r. Jego doczesne szczątki zostały złożone na cmentarzu szpitalnym przy kościele św. Jerzego (obecnie park Liburnia). Pochowany został w prowizorycznym grobie, albowiem rodzina Demlów najprawdopodobniej nie posiadała wtenczas własnego grobowca - ojciec Johanna Demla był opawianinem. Poza tym zamiarem władz miasta było wzniesienie okazałego mauzoleum na poświęconym w grudniu 1891 r. nowym cmentarzu komunalnym przy ówczesnej ul. Polnej (obecnie ul. Katowicka). Do realizacji tego przedsięwzięcia przystąpiono dopiero 14 grudnia 1895 r. przeprowadzając w godzinach porannych ekshumację zwłok, które następnie przeniesiono do wcześniej przygotowanego grobowca. Ten był zwieńczony wyłącznie płytą fundamentową, na której w przyszłości miał zostać usadowiony właściwy pomnik. Grobowiec usytuowano przy reprezentacyjnej alei, w miejscu w owym czasie pustym i zarazem z pięknym, rozpościerającym się widokiem na miasto. Projekt, a właściwie szkic bryły pomnika o wysokości 3, 83 m, długości 4, 66 m i szerokości 3, 85 m przygotował radca budowlany arcyksiążęcej Komory Cieszyńskiej Albin Theodor Prokop. Za podstawę posłużyły trzy stopnie w kształcie piramidy wykonane z szorstkiej faktury granitu. Na podstawie usadowiono monolit, czyli środkową część pomnika wykonaną z rzadkiego, drobnoziarnistego, białego marmuru wydobywanego w miejscowości Ratschings koło Sterzing w Południowym Tyrolu we Włoszech. Blok ten o wysokości 1, 3 m przypomina bryłę ostrosłupa ściętego. Na jego bocznych ścianach wykuto w języku niemieckim napisy pokryte złotym liternictwem.

Południowa strona:
Dr. Johann Demel Ritter von Elswehr
Comthur des Franz Joseph-Ordens
Ritter des Ordens der Eisernen Krone
Ehrenbürger etc.
*29/3 1825 †15/9 1892

Płónocna strona:
Ihrem hochverdienten Bürgermeister, Landtags und
Reichsrathsabgeordneten
Dr. Johann Demel Ritter von Elswehr
die dankbar Stadtgemeinde Teschen

Majestatyczny wygląd dopełnił osadzony niejako w koronie pomnika sarkofag wykonany w stylu secesyjnym z detalami zoomorficznymi, które w tym okresie były bardzo powszechnie stosowane. Tumbę wykonano z lekko przyciemnionego białego marmuru sprowadzonego z miejscowości Laas, również z Południowego Tyrolu, który należy do najbardziej twardych i zarazem najdroższy marmurów świata. Sarkofag spoczął na czterech łukowych podporach stylizowanych na niedźwiedzich stopach dodatkowo udekorowanych ornamentem akantu, czyli motywem w formie liścia rośliny śródziemnomorskiej. Wykonanie pomnika zlecono renomowanemu kamieniarzowi i rzeźbiarzowi z morawskiego Brna Johannowi Eduardowi Tomole. 9 października 1897 r. przybyła koleją żelazną do Cieszyna środkowa część pomnika. Monolit ważący ponad 4300 kg najprawdopodobniej zatrzymał się na bobreckiej stacji kolejowej, gdzie został przeładowany na specjalnie zbudowany pojazd - lawetę o zaprzęgu konnym składającym się z ośmiu koni pociągowych. Niecodzienny konwój zmierzający na cmentarz komunalny wymagał odpowiedniego logistycznego przygotowania, dlatego też na trasie przejazdu obowiązywały nadzwyczajne środki bezpieczeństwa. Ze względów nadmiernego obciążenia, drewniana w owym czasie konstrukcja mostu nad Bobrówką, została podparta palami. Uroczysty akt odsłonięcia pomnika miał miejsce 31 października o godzinie 11. Przed pomnikiem zasłoniętym kotarą spotkali się przedstawiciele władz miasta, urzędnicy Miejskiej Kasy Oszczędności, członkowie rodziny a wśród nich syn Leonhard, wdowa po zmarłym burmistrzu, jego siostra Antonie Unger wraz z współmałżonkiem Johannem - porucznikiem armii austro-węgierskiej oraz wiele zacnych gości. Przed pomnikiem wygłosił przemówienie dr Rudolf Bukowski. Wspominał o podjęciu uchwały sprzed dwóch lat przez przedstawicieli miasta o przeniesieniu doczesnych szczątków na nowy cmentarz komunalny do honorowego grobowca, a następnie ustawiając jemu monument, by w ten sposób uwiecznić pamięć o dawnym burmistrzu dr Johannie Demel Ritter von Elswehr. W miejscu tym podkreślił, iż wszystkie prace związane z budową pomnika nadzorował miejski inżynier Leonhard Hulek. Dalej odnosił się do napisów umieszczonych na grobowcu i wskazywał, że jego władanie miastem rozpoczęło się w 1861 r. i skończyło w 1892 r., przy czym przypomniał jego karierę zawodową. Po przemówieniu odsłonięto pomnik i położono wieniec z kwiatami i wstążkami w kolorach miasta, po czym burmistrz miasta dr Leonhard Demel w imieniu swoim, rodziny oraz przedstawicieli władz miasta i Miejskiej Kasy Oszczędności podziękował za upamiętnienie jego ojca. W ten sposób zakończyła się uroczystość. Koszt budowy wyniósł 4130 złotych i 16 krajcarów. po II wojnie światowej w ramach usuwania niemczyzny z przestrzeni publicznej, napisy po obu stronach pomnika zostały usunięte. Dopiero w 1990 r. na wniosek członka Zarządu Miasta i zarazem muzealnika Muzeum Śląska Cieszyńskiego Mariusza Makowskiego, uchwalono wykuć polski napis pokryty czarnym liternictwem.

Wschodnia strona:
Dr. Johann Demel von Elswehr
*1825 †1892
Burmistrz Cieszyna
1861-1875 | 1876-1892