Brama Świętojańska

Miasto Gdańsk wyłoniło się w końcu X wieku z wcześniejszej sieci osadniczej jako gród słowiański, stanowiący punkt oparcia państwa polskiego nad Bałtykiem. W XIV wieku rozwijały się w Gdańsku cztery osiedla miejskie. Jedno z nich zwane Głównym Miastem, otoczone było do połowy XIV wieku od strony lądu fosą i ciągami murów obronnych, opatrzonych licznymi basztami. Od strony Motławy otoczono je również murami obronnymi i wieloma bramami wodnymi strzegącymi wylotu ulic w kierunku nabrzeża. Były to bramy: Krowia, Kogi (Zielona), Chlebnicka, Św. Ducha i na osi ul. Szerokiej potężny Żuraw, który pełniąc funkcję bramy oraz urządzenia do przeładunku towarów – był również silnym dwumasztowym obiektem obronnym. W tym samym czasie powstała BRAMA ŚWIĘTOJAŃSKA i Brama Tobiasza, a w drugiej połowie XV wieku wzniesiono Bramę Straganiarską i Mariacką.

Pierwsza wzmianka o Bramie Świętojańskiej, wzniesionej w latach czterdziestych XV wieku pochodzi z 1448 roku. W XVII wieku Brama Świętojańska utraciła elementy swojego wyposażenia obronnego, gdyż miasto zrezygnowało z użytkowania wnętrz budynku. Od tego czasu datuje się początki przekształcenia Bramy w dom mieszkalny, rozdzielony między dwóch właścicieli.
Jednak jeszcze około 1770 roku, Brama Świętojańska pozostawała jednorodnym, wydłużonym budynkiem, z dachem kalenicowym, z osiowo umieszczonym, ostrołukowym, gotyckim przejazdem i rzędem sześciu okien drugiego piętra. Zróżnicowanie architektoniczne obu części Bramy nastąpiło ok. 1800 roku, kiedy właściciel części południowej wprowadził od strony Motławy szeroki, trójkątny szczyt klasycystyczny. Około 1865 roku zburzono część północną Bramy pod zabudowę sąsiedniej trzypiętrowej kamienicy czynszowej.
Podczas krwawych walk w marcu 1945 r. miasto stało się jedną wielką ruiną. Również poważnym zniszczeniom uległa Brama Świętojańska. Jeszcze w 1976 roku, pomimo kompleksowej odbudowy głównego miasta, w miejscu Bramy Świętojańskiej sterczały resztki opalonego komina i łukowatego sklepienia przejazdu.

Doszczętnie zrujnowany obiekt Bramy został przywrócony w latach 1976 – 1978 do swojej pierwotnej postaci z XV wieku, dzięki ofiarnej, społecznej działalności grona entuzjastów z Gdańskiego Oddziału Polskiego Związku Inżynierów Techników Budownictwa, którego przewodniczącym w tym czasie był prof. Roman Kazimierczak. Głównym inicjatorem odbudowy Bramy i pełnomocnikiem Zarządu do jej realizacji był kol. Zbigniew Łosicki, dzięki którego energii i uporowi obiekt został odbudowany. Jednak bez absolutnego poświęcenia się kol. Leszka Onychira sprawie odbudowy Bramy, załatwiającego dosłownie setki spraw, nie byłoby możliwości tak szybkiego jej ukończenia.
Gdyby nie pomoc i życzliwość członków gdańskiego oddziału PZITB oraz kierujących zjednoczeniami i przedsiębiorstwami, które brały udział w odbudowie Bramy, nie zostałaby ona odbudowana lub jej odbudowa przeciągałaby się znacznie w czasie.
Olbrzymiej pomocy udzielił kol. Feliks Ślusarski, ówczesny naczelny dyrektor Gdańskiego Przedsiębiorstwa Budownictwa Przemysłowego, które wzięło na siebie trud pełnienia funkcji inwestora zastępczego. Generalnym wykonawcą odbudowy były Pracownie Konserwacji Zabytków w Gdańsku. Nad należytą jakością skomplikowanych prac budowlanych czuwali inspektorzy nadzoru kol. Kol. Franciszek Wojas i Michał Szechatow. Projekt odbudowy Bramy w wystroju XV wiecznym wykonało BPBBO „Miastoprojekt – Gdańsk”, a projekt wnętrz wykonał prof. Lech Kadłubowski poprzez Pracownię sztuk Plastycznych zgodnie z wymaganiami Wojewódzkiego i Miejskiego Konserwatora Zabytków. Odbudowany obiekt został przekazany do użytku 31 grudnia 1978 roku.


http://www.pzitbgdansk.pl/site.php?t=14