Koksownia "Orzegów"

Koksownia „Orzegów” założona w 1903 roku należała do Górnośląskich Zakładów Koksowniczych i Fabryk Chemicznych w Zabrzu. Węgiel sprowadzano z pobliskiej kopalni Karol. Okres rozbudowy zakładu trwał przez kolejne 20 lat, w późniejszym okresie nie przeprowadzano żadnych poważnych prac remontowych.

Najcenniejszy element zespołu koksowni stanowiły trzy baterie koksownicze różnych typów oraz maszyna wsadowo–wypychowa. Do zabudowy zakładu należały również zaplecze przygotowawcze oraz budynek przetwórstwa chemicznego.

Koksownia nieprzerwanie prosperowała aż do 1976 roku. Po zamknięciu nowym właścicielem stało się Przedsiębiorstwo Remontowe Urządzeń Koksowniczych z Knurowa. Na terenie zajmowanym przez koksownię miał powstać nowy zakład, jednak tych planów nigdy nie zrealizowano i w konsekwencji teren od kilku lat jest nieużytkowany.

Koksownia „Orzegów” reprezentuje ostatni i najstarszy tego typu zakład na terenie Polski. Zespół dawnych zakładów składa się ze zbiornika smoły, budynku wieży węglowej, ciągu komór pierwszej baterii koksowniczej wraz z odcinkiem drogi dojazdowej.

Zbiornik smoły wzniesiony w 1903 roku to wolnostojący obiekt w kształcie wysokiego walca. Składa się on z dwóch części: przyziemia murowanego z cegły z wysokim otworem okiennym zamkniętym półkoliście oraz części górnej wykonanej z blachy metalowej – trzy pasy łączone nitem, zwieńczona metalową balustradą.

Z 1903 roku zachował się budynek wieży węglowej, wzniesiony na planie prostokąta, murowany z cegły, kryty dachem dwuspadowym. Konstrukcja dachu drewniana przykryta papą. Budynek dwukondygnacyjny, wewnątrz brak podziałów przestrzeni na poszczególne piętra. Okna zlokalizowane w drugiej kondygnacji zamknięte odcinkowo, widoczna metalowa ślusarka. Metalowe schody z balustradą widoczne w zachodniej elewacji.

Ciąg komór pierwszej baterii koksowniczej powstał na planie wydłużonego prostokąta w 1903 roku. Obiekt murowany z cegły, pierwotnie dwukondygnacyjny. Pierwszą kondygnację tworzyły sklepione kolebkowe komory paleniskowe z zewnętrznymi otworami wsadowymi, zamknięte łukiem pełnym. Właściwy ciąg baterii ze ścianą południową był cofnięty w stosunku do lica przyziemia stanowił drugą kondygnację obiektu.

Źródło: WSTĘPNE SPRAWOZDANIE Z INWENTARYZACJI OBIEKTÓW PRZEMYSŁOWYCH
W WOJEWÓDZTWIE ŚLĄSKIM, Katowice, styczeń 2012