Rotunda św. Feliksa i Adaukta

Rotunda św. Feliksa i Adaukta (dawniej błędnie nazywana rotundą Najświętszej Marii Panny) – rotunda znajdująca się na wzgórzu wawelskim w Krakowie. Tetrakonchos wawelski pod wezwaniem św. św. Feliksa i Adaukta prezentuje model, w którym półkoliste apsydy otwierają się do środkowej przestrzeni o rzucie koła i bryle walca, budowla ta może więc być równolegle określana jako rotunda. Technika wykonania murów pozwala go zaliczyć do grupy budowli „płytkowych”, a więc datowanych na okres od przełomu wieków X i XI do połowy wieku XI. Za możliwego fundatora uważa się Bolesława Chrobrego lub Mieszka II. Wskazuje się też, że tetrakonchos mógł powstać między rokiem 1031 a 1048, kiedy to na dworze polskim miał przebywać wygnany z Węgier Bela I, który miał przeszczepić do Krakowa model węgierskich tetrakonchosów.  Jest to tzw. tetrakonchos - budowla na planie czworoliścia (koła, do którego przylegają cztery apsydy). Najczęściej przyjmuje się, iż pełniła funkcję kaplicy pałacowej. Budowlę wykonano w technice opus incertum – z płaskich płytek piaskowca, łączonych zaprawą wapienną. Zachowały się dwa rozglifione okna, które oświetlały wnętrze oraz ślady po emporze i dwóch innych przybudówkach. Kościół otaczały zabudowania, być może pałac książęcy, które razem z rotundą uległy zniszczeniu w XIII wieku. Z zachowanych przekazów wynika, że z inicjatywy Konrada mazowieckiego rotundę ufortyfikowano w roku 1241 – ta wzmianka Jana Długosza pozwala z dość dużym prawdopodobieństwem łączyć odkryte relikty obiektu ze znanym ze źródła wezwaniem, choć pozostają w tej kwestii pewne wątpliwości (wyrażał je m.in. Gerard Labuda). W 1340 roku Kazimierz Wielki przeznaczył ją na kaplicę zamkową pod wezwaniem św. Feliksa i Adaukta. O rotundzie wspomina też Jan Długosz w Liber beneficiorum. W połowie XIV wieku została odnowiona, a następnie z czasem ponownie podupadła. W XVII wieku utraciła ona swój sakralny charakter, gdyż dolną część przeznaczono do przechowywania sreber, górną natomiast na mieszkanie, którą na początku XIX wieku rozebrano (znajdował się tam wówczas austriacki szpital wojskowy). W czasie prac związanych z odnawianiem Wawelu w latach 1914-1917 profesor Adolf Szyszko-Bohusz odkrył zasklepiony w murach zachodniej oficyny zamku okrągły kamienny kościół o czterech absydach, który datował najpóźniej na wiek X. Po odkryciu rotundy, Adolf Szyszko-Bohusz dokonał jej częściowej rekonstrukcji, której poprawność bywa dziś podawana w wątpliwość. Obecnie rotunda jest udostępniona zwiedzającym i stanowi część rezerwatu archeologicznego Wawel Zaginiony, utworzonego w 1975. Źródło: http://pl.wikipedia.org/wiki/Rotunda_Naj%C5%9Bwi%C4%99tszej_Marii_Panny_na_Wawelu Autorzy: Licencja: [http://creativecommons.org/licenses/by-sa/3.0/deed.pl CC-BY-SA 3.0]