Stalag Luft II

Stalag Luft II – Kriegsgefangenenlager 2 der Luftwaffe vel Kriegsgefangenenlager 2 d. Lw, Litzmannstadt – niemiecki obóz jeniecki dla lotników rosyjskich (prowadzony pod nadzorem Luftwaffe) podówczas w dzielnicy Litzmannstadt'u – Erzhausen (rejon Łodzi o nazwie Ruda Pabianicka, na południowo-zachodnim obszarze miasta), w kwadracie obecnych ulic: Odrzańskiej (niem. Wallensteinerstrasse; od płd.-zach.), Retmańskiej (niem. Paracelsusweg; od płn.-zach.), Łopianowej (niem. Schwertbrüderstrasse; od płn.-wsch.) i Zuchów (niem. Goldene Pforte; od płd.-wsch.).
Zarys dziejów
Stalag był administrowany przez Luftwaffe. Funkcjonował od 1 lutego 1942 do 1 września 1944 roku. Przed umieszczeniem w obozie jeńców radzieckich, prawdopodobnie przebywali w nim krótko jeńcy francuscy. Dzienna liczba jeńców radzieckich wahała się w granicach od ok. 400 do nieco ponad 1000 osób.
Warunki panujące w obozie były umiarkowanie ciężkie, w porównaniu z losem innych jeńców, na przykład w obozach koncentracyjnych KL Auschwitz czy KL Mauthausen-Gusen. Poziom śmiertelności wymaga jeszcze szczegółowych badań, ale na pewno nie był masowy. Ciała zmarłych jeńców grzebano początkowo w pobliżu obozu, potem na cmentarzu prawosławnym na Dołach (ul. Telefoniczna).
Część jeńców pracowała w łódzkich fabrykach. Pracowali również przy budowie dużej stacji przeładunkowej na Olechowie. W miejscach pracy, poza stacją na Olechowie, pewnej pomocy udzielali im Polacy, dając żywność i papierosy. Prawdopodobnie część z nich pracowała przy budowie dużego podziemnego szpitala (525 m², o kubaturze 1600 m³) dla pobliskiego lotniska „Lublinek” na rogu ul. Pabianickiej i ul. Ewangelickiej (zach. narożnik).
Formalnie Stalag Luft II został zlikwidowany 1 września 1944, gdy większość jeńców wywieziono do Stalagu Luft 3. w Żaganiu. W Łodzi pozostawiono jednak grupę chorych i niezdolnych do pracy, którzy w większości doczekali wyzwolenia 19 stycznia 1945 roku.
8 października 1944 roku w barakach Stalagu została umieszczona na krótko grupa powstańców z Warszawy, następnie wywieziona do Stalagu IV B–Zeithain (Mühlberg–Elbe k. Riesy).
Po zakończeniu okupacji niemieckiej w Łodzi (19 stycznia 1945), około marca-kwietnia 1945 r. w barakach pozostałych po Stalagu, umieszczono obóz dla niemieckich jeńców wojennych, który funkcjonował do około 1948 roku.
Teren obozu jest widoczny na niemieckich zdjęcia lotniczych wykonanych nad Łodzią w maju 1942 roku.
Ucieczki
Jeńcy podejmowali próby ucieczki, ale praktycznie wszystkie skończyły się niepowodzeniem i egzekucją uczestników. Udała się tylko jedna (9 października 1942), dwóm oficerom lotnictwa: Aleksandrowi Kuzniecowowi i Arkademu Worozcowowi. Uciekli podczas pracy w jednej z łódzkich fabryk. Uzyskali pomoc łódzkich komunistów z PPR. Po kilku miesiącach, zagrożony aresztowaniem A. Kuzniecow został włączony do składu pierwszego łódzkiego oddziału partyzanckiego GL. Z nim wziął udział w potyczce pod Głownem 8 maja 1943, która zakończyła się rozbiciem oddziału. Ocalał dzięki pomocy mieszkańców wsi Stary Waliszew. Później, przy pomocy warszawskich komunistów, trafił do Warszawy i stąd do oddziałów partyzanckich na Lubelszczyźnie, gdzie doczekał wejścia Armii Czerwonej. A. Worozcow został aresztowany w Łodzi w końcu kwietnia 1943 roku. Po wielomiesięcznym śledztwie wysłano go do obozu koncentracyjnego Auschwitz, gdzie otrzymał numer 188 052. W lipcu 1944 został wywieziony w 400-osobowym transporcie do KL Mauthausen–Gusen k. Linzu w Austrii i tam dotrwał wyzwolenia obozu 5 maja 1945 roku.
Z obozu uciekł też wraz z innymi Jurij Curkan (Юрий Цуркан). Schwytany, osadzony w KL Stutthof, następnie stąd do KL Mauthausen. Przeżył. Po wojnie opublikował w 1967 r. swoje wspomnienia, m.in. z pobytu w Stalagu Luft 2.
Powojenne śledztwa w sprawie obozu
Kwestia funkcjonowania obozów jenieckich na terenie Łodzi, w tym Stalagu Luft 2, leżała i leży w kręgu zainteresowań Okręgowej Komisji Badania Zbrodni Hitlerowskich-Instytut Pamięci Narodowej w Łodzi. Tutaj też znajdują się materiały zebrane w trakcie prowadzonego śledztwa. Mają one jednak charakter raczej historyczny niż procesowy.
Pierwsze działania w sprawie Stalagu Luft 2 przeprowadzono w kwietniu 1948 roku. Przesłuchano wówczas osiem osób, ponadto dokonano oględzin terenu byłego obozu, sporządzono plany sytuacyjne oraz wykonano kilka zdjęć. Nie wiadomo czemu dalsze czynności przerwano. Wznowiono je po reaktywacji Okręgowej Komisji w Łodzi, nadając prowadzonemu śledztwu sygnaturę OKŁ, ds. 60/67, pt. „śledztwo dotyczące zbrodni popełnionych przez hitlerowców w latach 1941-1945 w obozie dla jeńców radzieckich w Łodzi”. Trwało ono do grudnia 1977 i zakończyło się jego zawieszeniem na podstawie wniosków prowadzącego śledztwo:
w chwili obecnej brak dalszych możliwości zbierania dowodów, które mogłyby wnieść coś nowego do sprawy;
śledztwo należy zawiesić z uwagi na nieustalenie sprawców zbrodni wojennych na jeńcach radzieckich w obozie w Rudzie Pabianickiej;
z uwagi na to, że z zebranych dowodów wynikają bezspornie liczne naruszenia prawa międzynarodowego, akta śledztwa mogą stanowić materiały o pomocniczej wartości historycznej;
w przypadku zaistnienia dalszych możliwości zebrania nowych dowodów śledztwo będzie można podjąć;
dalsze prace w tej sprawie mogą być prowadzone poza procesowo, celem ustalenia czy istnieją w Archiwum Państwowym w Łodzi dokumenty z okresu okupacji hitlerowskiej dotyczące bezpośrednio lub pośrednio obozu jenieckiego w Rudzie Pabianickiej; w przypadku stwierdzenia, że takowe się tam znajdują i posiadają wartość dowodową zajdzie potrzeba podjęcia śledztwa;
w związku z powyższymi przesłankami dalsze prowadzenia śledztwa nie jest celowe.
Upamiętnienie
Obecnie teren byłego Stalagu nie jest wyraźnie upamiętniony, choć zachowało się kilka jego budynków; przede wszystkim dom w którym stacjonował oddział wartowniczy. Podjęte w tej sprawie działania w 1989 roku przez miejscowy komitet osiedlowy „Odrzańska”, przy akceptacji Wojewódzkiego Komitet Ochrony Pamięci Walki i Męczeństwa, nie zostały pomyślnie zrealizowane.
Podjęte zostały działania mające na celu ustawienie na rogu ul. Odrzańskiej i Zuchów kamienia ze stosowną tablicą pamiątkowo–informacyjną. Koordynatorem wstępnych działań organizacyjnych jest Dział Historii Okupacji w Łodzi i Okręgu Łódzkim Muzeum Tradycji Niepodległościowych w Łodzi, w który od lat gromadzi wszelkie informacje historyczne o tym obozie.
W zbiorach łódzkiego Muzeum Tradycji Niepodległościowych znajduje się rekonstrukcja planu obozu wykonana w 1961 przez mieszkańca tej okolicy oraz drewniany ozdobny talerz sygnowany „Stalag Luft 2 – Litzmannstadt – 1942”. Ponadto w zbiorach Działu II wojny światowej tego Muzeum znajdują się nierejestrowane materiały dotyczące wspomnianego wyżej Saszy Kuzniecowa (przede wszystkim skany jego okupacyjnych dokumentów i zdjęć), z którego rodziną pracownicy Muzeum mają kontakt.
W rosyjskiej internetowej bazie pn. „Memoriał” Ministerstwa Obrony Federacji Rosyjskiej, zawierającej nazwiska żołnierzy rosyjskich m.in. poległych podczas II wojny światowej, odnaleziono informacje dotyczące około 150 więźniów tego Stalagu wraz ze skanami ich kart osobowych.


Autor:

https://pl.wikipedia.org/w/ind...alag_Luft_II&action=history

/>
Źródło:

https://pl.wikipedia.org/wiki/Stalag_Luft_II