Szyb Andrzej

Historia wieży wyciągowej szybu „Andrzej” sięga 1803 roku, kiedy na terenie dzisiejszej dzielnicy Wirek została założona kopalnia Gottessegen. Właścicielem kopalni był hrabia Henckel von Donnersmarck. Głębinową eksploatację węgla rozpoczęto dopiero w II połowie XIX wieku.

Pierwszym wydrążonym szybem w 1867 roku był Aschenborn – dzisiejszy szyb Andrzej. Trzy lata później wzniesiono nad nim budynek wieży typu Małachowskiego, charakteryzujący się nietypową bryłą zbliżoną do baszty obronnej. Wkrótce w sąsiedztwie wieży powstały budynki maszynowni, kotłowni, pompowni oraz budynki administracyjne oraz drewniana sortownia. Szybem Aschenborn prowadzono nie tylko wydobycie urobku ale i odwodnienie wyrobisk parowymi pompami.

Na przełomie XIX i XX wieku teren kopalni podlegał rozbudowie. Przeprowadzanym pracom podlegała również wieża, która w 1895 roku została nieznacznie przebudowana. Kiedy w 1922 roku w wyniku przeprowadzonego podziału Górnego Śląska Wirek znalazł się po polskiej części, kopalnia została przemianowana na Błogosławieństwo Boże. Spolszczeniu uległy również nazwy: Aschenborn na Andrzej, Hillebrand na Lech i Arthur na Artur.

W 1926 roku kopalnia została unieruchomiona i przejęta przez sąsiednie zakłady. W kolejnych latach szyb był włączany do różnych spółek: po 1926 roku do kopalni Pokój, dwa lata później do koncernu Wirek Kopalnie, a w 1945 roku do kopalni Wanda Lech. W przeciągu wszystkich tych lat nadal pełnił funkcję szybu odwadniającego, po 1945 roku przez 20 lat funkcjonował również jako szyb pomocniczy.

Ostatecznie został unieruchomiony w 1969 roku, zasypano otwór szybowy oraz zdemontowano wszelkie urządzenia, naczynia i wyciągi. Teren wokół szybu oraz sam obiekt zostały zaadaptowane jako warsztat samochodowy.

W latach 70. rozpoczęto rozbiórkę części nieużytkowej, wkrótce prace wstrzymano ponieważ obiekt trafił do rejestru zabytków.

Wieża wniesiona na planie zbliżonym do kwadratu w konstrukcji murowanej z cegły ceramicznej na zaprawie wapiennej. Obiekt 4-kondygnacyjny, kryty pierwotnie dachem ostrosłupowym o konstrukcji stalowej, zwieńczony iglicą. Ściany obiektu posiadają narożne filary oraz ściągi stalowych wzmocnień. W ostatniej kondygnacji szczątkowo zachowały się podesty technologiczne, które pierwotnie były wsparte na belkach z blachownic. Otwory okienne zamknięte odcinkowo z częściowo zachowaną ślusarką o drobnych podziałach. Otwory drzwiowe również zamknięte odcinkowo obecnie zamurowane. W narożach ścian widoczne lizeny. W zamknięciu wysunięty wspornikowo krenelaż. Wnętrze wieży pierwotnie podzielone na poszczególne kondygnacje, obecnie brak podziałów między piętrami.

Źródło: WSTĘPNE SPRAWOZDANIE Z INWENTARYZACJI OBIEKTÓW PRZEMYSŁOWYCH
W WOJEWÓDZTWIE ŚLĄSKIM, Katowice, styczeń 2012