Zespół młyński w Stargardzie Szczecińskim zwany- Wielkim Młynem, został tak nazwany dla odróżnienia od podobnego (znacznie mniejszego) obiektu znajdującego się w innej dzielnicy miasta. Początków zespołu należy upatrywać w końcu XIX wieku. Jego właścicielem był Gustaw Karow. Potwierdzenie wymienionej własności, figurującej w księgach wieczystych pod nr 134, wynika z zachowanych wyciągów z lat: 1925, 1933, 1938, 1940 i 1941 a także uwidocznione zostało na planie miasta odzwierciedlającego stan przed pierwszą wojną światową (z początku XX wieku). Pierwotna, niemiecka nazwa kompleksu młyńskiego brzmiała: Getreidemühle mit Dampfbetrieb Gustaw Karow Stargard bei Stettin. W skład kompleksu wchodził młyn i kilkanaście obiektów jemu towarzyszących powstałych w różnych okresach czasowych. Początkowo (kon. XIX w. - 1921/22) istniał młyn wodny tak zwany Stary Młyn, którego turbiny (marki Voith z 1902 roku) przetrwały aż do 1976 roku. Na jego fundamentach w latach 1921 1922 powstał nowy budynek tak zwany Wielki Młyn, który początkowo prawdopodobnie miał napęd parowy zastąpiony później (lata 30-te ?) elektrycznym. Młyn do 1945 roku miał zdolność przemiału zboża około 110 ton na dobę, z tego 50 ton w dziale pszennym i 60 ton w żytnim. Do najstarszych obiektów zespołu należy zaliczyć elewator (6) wzniesiony w 1907 roku. Prawdopodobnie z początku XX wieku pochodzą także dwa spichlerze (8 i 9). W 1934 roku dobudowano do Wielkiego Młyna silos zbożowy (4) o pojemności 7000 ton. Ten ostatni powstał na fundamentach starszego. W wyniku modernizacji budynki zachowały ściany zewnętrzne, ale wnętrza ich uległy całkowitej przebudowie w efekcie dostosowania do współczesnych wymogów. W wyniku wymienionych działań kasacji uległo prawie całe wyposażenie obiektów, w tym wszystkie urządzenia młyna. Zachowane księgi środków trwałych i obrotowych PZZ w Stargardzie przed rozbudową tej firmy w 1976 roku zawierają wykazy przedwojennych urządzeń: 3 turbiny marki Voith z 1902 r. o mocy 106 KM, 79 KM i 48 KM, motor elektryczny firmy S&Suchuckart, pompę odśrodkową G&Sprinkler, stoły walcowe firm- Miag, Seck i G.Grosse, łuszczarki (Miag, Seck), aparat do ulepszania mąki (Agone Mehlveredelungs AG), maszyny do workowania (Seck, Greifwerke), generator (Loyd), lokomobilę (Wolff), wagę automatyczną (Chronos), tokarnie (Norbert, Krauze), kompresor z 1936 r. (Kleinsch), rozpulchniacze (Krupp), maszynę do układania worków (Ebert, Miag), mlewniki (Weck).
Według zapisów w księgach wieczystych ogólna powierzchnia zespołu wynosiła 65986 m2. Wiosną 1945 roku młyn zajęły wojska radzieckie, które przy pomocy polskich specjalistów ponownie go uruchomiły. 3 października 1945 roku młyn wraz z towarzyszącymi mu obiektami przejęły władze PRL, nosił on nazwę Państwowy Młyn Wielki Nr 3 w Stargardzie i podlegał Państwowemu Zjednoczeniu Przemysłu Młynarsko-Piekarniczego na Rejon Pomorze Zachodnie. W 1947 roku obiekt przejęło Przedsiębiorstwo Państwowo-Spółdzielcze,,SPOŁEM" w Stargardzie Sczecińskim. W 1951 roku właścicielem są z kolei Polskie Zakłady Zbożowe Przedsiębiorstwo Państwowe Zespół Młynów w Stargardzie Szczecińskim. Po reorganizacji w 1952 roku zakład podlegał bezpośrednio Szczecińskiemu Okręgowemu Zakładowi Młynarskiemu. W 1961 roku cały majątek przejęła Miejska Rada w Stargardzie Szczecińskim. Od 1970 do 1990 roku przedsiębiorstwo przyjęło nazwę Państwowe Zakłady Zbożowe Zespół Spichrzy i Młynów w Stargardzie Szczecińskim. W okresie 1990-1995 używało nazwy Przedsiębiorstwo Przemysłu Zbożowo-Młynarskiego w Stargardzie Szczecińskim. Willa właściciela młyna (1)- Gustawa Karowa wraz z jej otoczeniem (parkiem i ogrodem) po II wojnie światowej została przejęta przez władze miasta. Budynek zamieniono na Młodzieżowy Dom Kultury; ogród kwiatowy zlikwidowano tworząc trawnik; park uległ zniszczeniu a teren po nim poszerzył obszar terenów rekreacyjnych wokół pobliskiego amfiteatru (Park Chrobrego).
Układ przestrzenny założenia został ostatecznie ukształtowany prawdopodobnie na początku XX wieku. Mapa archiwalna przedstawiająca plan miasta tuż przed I wojną światową pokazuje nam w pełni ukształtowane części zespołu. Na mapie widać, rozlokowane dwie jego części: rezydencjonalną z willą właściciela (1) w otoczeniu ogrodu kwiatowego i parku na południu zespołu oraz gospodarczą wraz z budynkiem mieszkalno-biurowym i obiektami gospodarczymi na północy. Rezydencja wzniesiona prawdopodobnie na początku XX wieku w stylu eklektycznych willi podmiejskich z początku obecnego wieku, wielokrotnie przebudowywana po 1945 roku. Zachowane budynki gospodarcze: młyn (3), elewator (ob.elewator-czyszczarnia - 6) i spichlerz zbożowy (ob. kaszarnia- 8) uległy od wewnątrz całkowitej przebudowie. Obiekty te wzniesiono z cegły, zdobione są elementami ceglanymi takimi jak: gzymsy, pilastry, lizeny. Budynek biurowo-mieszkalny wzniesiony prawdopodobnie na pocz. XX wieku. Od tego czasu uległy licznym przebudowom, głównie wnętrz.
Do 1976 roku większość obiektów zespołu młyńskiego zachowała się bez większych zmian. W trakcie działań wojennych w 1945 roku uległ zniszczeniu dom mieszkalny dla pracowników młyna, o nie ustalonej do dziś lokalizacji. W 1977 roku nastąpiła generalna rozbudowa PZZ w Stargardzie Szczecińskim, co spowodowało między innymi budowę nowych obiektów w miejsce rozebranych przedwojennych (silos zbożowy- 4, budynek gospodarczy- 5, magazyn wyrobów gotowych- 7, spichlerz zbożowy- 9, warsztaty- 10, 11) i modernizację kilku innych
Na terenie zespołu nie prowadzono w większości udokumentowanych prac budowlanych i konserwatorskich. Udokumentowane prace budowlane dotyczą rozbudowy zespołu w latach 1976-77.
Lata 50-te adaptacja willi właściciela młyna (1) na Młodzieżowy Dom Kultury.
Lata 60-te adaptacja spichlerza zbożowego (9) na magazyn mebli. Kon. lat 60-tych/pocz. 70-tych - przebudowa spichlerza zbożowego (8) na kaszarnię.
1976 r. rozbiórka warsztatów (10), (11), budynku gospodarczego (5), magazynów wyrobów gotowych (7) i silosu (4).
1977 r. przebudowa połączona z modernizacją (likwidacja
wyposażenia i starych urządzeń) młyna (3).
1977 r. przebudowa elewatora na obiekt spełniający dwie funkcje elewatora i czyszczarni.
Kon. lat 70-tych - rozbiórka spichlerza zbożowego (9).
W październiku 1995 roku zakład sprywatyzowano- przeszedł on na własność spółki akcyjnej „ELSTAR".
(Wojtek W.S za Ośrodek Dokumentacji Zabytków)
W 2003r. Dwaj członkowie zarządu stargardzkiej spółki Elstar zostali zatrzymani przez Agencję Bezpieczeństwa Wewnętrznego pod zarzutem przywłaszczenia 20 tys. ton pszenicy będącej własnością BRE Banku SA. 2006 r. Spółka zbożowo - młynarska "Elstar" w Stargardzie Szczecińskim została sprzedana. Majątek "Elstaru" zlicytował komornik sądowy, którego wyznaczono dla firmy w stanie likwidacji.Młyn przy ulicy Okrzei przejęła firma z kapitałem niemieckim. Kolejny elewator przejęła spółka, AL Samer.
(W.S żródło własne)
