†

Synagoga

Z końcem XIX wieku ustrońscy Żydzi, podlegający od 1893 r. żydowskiej gminie wyznaniowej w Skoczowie, zaczęli myśleć o budowie własnego Domu Bożego, bowiem od kilkudziesięciu już lat zbierali się na modlitwy w różnych wynajmowanych lokalach. Trzeba nadmienić, iż według austriackiego spisu ludności w 1900 r. mieszkało w Ustroniu 110 osób wyznających judaizm, co stanowiło 2,3% populacji gminy. Pragnienie powyższe przybrało realne kształty w 1900 r. w związku z uroczystymi obchodami siedemdziesiątych urodzin cesarza Franciszka Józefa I. Niemniej należy pamiętać, iż już w 1893 r. zakupiony został przez Adolfa Dattnera, Markusa Steinhauera i Szymona Flacha plac pod budowę przyszłej świątyni, który następnie przejął na własność Związek Bóżniczy w Ustroniu, założony w 1900 r. Wiosną 1901 r. opracowane zostały plany ustrońskiej synagogi przez architektów Ernesta Lindnera (pochodzącego z pobliskiego Skoczowa) i Theodora Schreiera, prowadzących atelier projektowe w Wiedniu. Dnia 28 maja tegoż roku odbyło się uroczyste położenie kamienia węgielnego. Zaraz też ruszyły prace przy wznoszeniu obiektu, które prowadziła firma Adalberta Krasnego, budowniczego z Cieszyna:

http://fotopolska.eu/Cieszyn/b39190,Strzelnicza_7.html

. Poszczególne czynności wykonywali: A. Lorenz z Cieszyna (roboty malarskie), L. Herz z Brennej (roboty kamieniarskie), M. Paperla z Bielska (roboty blacharskie), Raimund Schuster z Cieszyna (roboty rzeźbiarskie):

http://fotopolska.eu/73289,obiekt.html,

H. Grünfeld z Cieszyna (roboty szklarskie), Jerzy Kozieł z Ustronia (roboty stolarskie):

http://fotopolska.eu/Ustron/b114668,Ogrodowa_2.html,

L. Rund z Mistku (arkę przymierza), L. R. Gold z Cieszyna (armaturą oświetleniową), Jan Wierbitzki z Cieszyna (prace pozłotnicze):

http://fotopolska.eu/480,przedmiot.html

i Józef Kolban z Cieszyna (roboty ślusarskie):

http://fotopolska.eu/Przykopa_6_Cieszyn

. Koszty budowy bóżnicy włącznie z zakupem placu pod wzniesienie wyniosły około 25 tys. koron austro-węgierskich. Jej głównym mecenasem był Adolf Löwy, bogaty przemysłowiec cieszyński rodem z Wiednia, właściciel m.in. tartaku parowego w Ustroniu, mieszczącego się nieopodal dworca kolejowego. Uroczyste oddanie do użytku synagogi – obiektu o numerze 481 – miało miejsce dnia 13 lipca 1902 r. Był to prywatny Izraelicki Dom Modlitwy, nieposiadający stałego rabina, a tylko zatrudniający kantora. Po I wojnie światowej ustrońscy Żydzi podlegali pod cieszyńską, a nie skoczowską jak dotychczas, gminę wyznaniową. Dnia 15 września 1939 r. Niemcy spalili synagogę. Po zakończeniu II wojny światowej jej zgliszcza usunięto, a teren po niej wyrównano.
Dnia 12 czerwca 1997 r. w miejscu, gdzie niegdyś stała synagoga (obecna ul. Ogrodowa 10) uroczyście odsłonięto pomnik upamiętniający ten obiekt, ufundowany przez Ottona Wineckiego-Windholza z Melbourne, ustrońskiego Żyda, zasłużonego członka Towarzystwa Miłośników Ustronia, syna Józefa Windholza – ostatniego przedwojennego przewodniczącego Izraelickiej Gminy Wyznaniowej w Ustroniu. Pomnik kształtem swym przypomina żydowski nagrobek. Otacza go żelazne ogrodzenie, w które została wkomponowana menora i dwie gwiazdy Dawida. [Tekst: vstrone. Bibliografia: Józef Pilch, W kręgu ustrońskiej synagogi, „Pamiętnik Ustroński”, t. 8, Ustroń 1995, s. 18-20]