†

Dom Maltzanów

Powstał w wyniku przebudowy wcześniejszego założenia, które w 1. ćw. XVI w. należało do Melchiora Hirscha von Kaltenbrunna i jego żony. Hrabia Joachim Wilhelm von Maltzan, będący od 1693 właścicielem budynku, zlecił w 1709 przebudowę starego, średniow. d. i założył przy nim okazały ogród, z którym powiązana była sala terrena. Podczas barok, modernizacji d. pozostawiono bez większych zmian jego układ, ograniczając się do wykonania nowego wystroju fasady i zapewne modernizacji dekoracji wnętrz. Trzykondygnacyjna fasada miała otwory okienne w 7 nieregularnie rozmieszczonych osiach różnej szer., co wynikało z faktu zaadaptowania wcześniejszego budynku. Parter pokrywało pasowe boniowanie, a 2 wyższe kondygnacje spinały kanelowane pilastry wielkiego porządku. Nierówne odstępy pomiędzy oknami starano się zamaskować przez wprowadzenie w większych polach par pilastrów, a gł. oś fasady podkreślała umieszczona w partii dachu lukarna w formie edikuli z trójkątnym tympanonem wspierającym się na parach pilastrów.

Okazały portal umieszczony byt asymetrycznie w 3. (od prawej) osi. Sklepiony półkoliście otwór wejściowy flankowały toskańskie pilastry wspierające trójkątny tympanon z rozerwanym dolnym gzymsem. W polu tympanonu znajdował się herb Maltzanów umieszczony na tle draperii.

Położony na pd. od d. ogród zamykała od wsch. oranżeria, od zach. zaś budynek, w którym znajdowała się duża, bo mogąca pomieścić 150 osób sala terrena. Jej ściany pokrywały malowidła o tematyce mitologicznej. Ogród zdobiły kam. złocone posągi oraz cieplarniane rośliny w wazach z miedzi i berl. porcelany ustawione na amfiteatralnie wznoszących się ku oranżerii tarasach. W basenie pośrodku ogrodu pływały zamorskie ptaki wodne. Sprowadzone z Sardynii drzewka pomarańczowe rosły wprost w gruncie, a na zimę obudowywano je oszklonymi osłonami.

Po śmierci hr. Maltzana d. przeszedł na własność pierwszego prus. dyr. magistratu. Ogród został zaniedbany, a sala terrena pełniła w XIX w. funkcję magazynu wełny.

Dom oraz sala terrena zostały rozebrane w 1908, a niektóre pochodzące z niego detale przekazano do zbiorów muzealnych, m.in. rzeźbę z fontanny z ok. 1730 przedstawiającą 2 dzieci z delfinem, znajdującą się ob. w ogrodzie MM.

Na terenie po d. i ogrodzie Maltzanów oraz na dziatkach przy ul. Ofiar Oświęcimskich 41/43 wzniesiono w 1909-11 wg proj. A. Wedemanna gmach o funkcji biurowo-bankowej należący do Junkernstrasse-Baugesellschaft m.b.H.

Wojciech Brzezowski