Warsztaty ZSZ PKP

Budynek ten, a dokładniej jego część dwukondygnacyjna oznaczona w rejestrze budynków nr 13/7.1, obręb Tarnogaj, powstał w latach 1942-1943 jako budynek administracji obozu tymczasowego dla jeńców widnieje na zdjęciu lotniczym z 1945 r. wraz z barakami obozu i zlokalizowaną obok szczeliną przeciwlotniczą. W kwietniu 1945 r. w wyniku przejścia frontu był uszkodzony. Ww latach 1945-1949 należał do skarbu państwa w zarządzie Towarzystwa Ogrodów Działkowych, a w latach 1947-1953 stanowił magazyn dla pierwszego małego powojennego ogrodu w tym miejscu założonego z inicjatywy kolejarzy-pracowników Wrocławia Głównego Towarowego i Lokomotywowni Wrocław Główny w ramach Związku Towarzystw Ogrodów i Osiedli Działkowych Okręgu Dolnośląskiego, który był oddziałem odrodzonego przedwojennego Polskiego Towarzystwa Ogrodów i Osiedli Działkowych. Okręg dolnośląski istniał do nowej ustawy o POD czyli do 1949 r. Potem zarząd nad ogrodem, zgodnie z ustawą, przejęła Centrala Związków Zawodowych, a teren już istniejącego ogrodu ogrodu o pow. 10,7 ha między starym ogrodem poniemieckim "Pszczółka" (obok lokomotywowni), a ul. Piękną razem z budynkiem i obiektami byłego obozu prezydium rządu przekazało na ogrody działkowe dla kolejarzy pod zarząd Związków. 20.11.1949 r. pod kuratelą kolejarskich związków zawodowych powstał Samorząd Pracowniczych Ogrodów Działkowych PKP Wrocław Główny, który rozdzielił 50 ha gruntów przyznanych przez państwo dla ogrodów kolejowych między grupy ogrodów, tak powstały POD "Gaje", "Pokój", "Kolejarz", "22 lipca", "Filipówka", "Gądowianka" i "Kolejarz". Te 10,8 ha z budynkiem przyznano na istniejący już ogród pod nazwą głównego zarządu ogrodów kolejowych: Przyzakładowy Kolejowy Pracowniczy Ogród Działkowy PKP Węzła Stacji Wrocław Główny Towarowy im. Pokoju, którą nazwę w 1959 skrócono do POD "Pokój". Teren przy ul. Pięknej rząd przyznał na podstawie ustawy z 1949 r. w zamian za rekompensatę za przewidziany do likwidacji ogród poniemiecki z 1927-1936 r przy ul. Jesionowej/Nyskiej.
Dopiero w 1957 r. z racji braku funduszy na remont Domu Działkowca oraz fakt, że Lokomotywownia udostępniała pomieszczenia dla działkowców na zebrania i uroczystości, zarząd ogrodu i centrala związków w Warszawie po kilku latach zabiegań ze strony PKP wyraziły zgodę na przekazanie w użytkowanie tego budynku PKP pod warunkiem przeznaczenia na Warsztaty Szkolne Zasadniczej Szkoły Zawodowej PKP, w której zawód mieli zdobywać przyszli kolejarze. W zamian PKP zobowiązało się do objęcia ogrodu patronatem i wykonania szeregu inwestycji, także jako przewidziane prawem świadczenie socjalne na rzecz -działkowców pracowników PKP za niskie ich pensje.
Ostatecznie budynek PKP objęło w 1959 roku, wyremontowało i przebudowało (zmniejszenie wysokości okien, przebudowa klatki schodowej, kotłowni), dobudowano także budynek parterowy od strony południowej (nr rejestru budynków 13/7.2). W 1963 na wniosek komitetu-rodzicielskiego szkoły założono szatnię zewnętrzną w dwóch skasowanych wagonach, które sprowadzono i ustawiono na terenie przekazanym przez ogród po zachodniej stronie budynku.
Warsztaty zamknięto w 1993 r. a ostatecznie w 1997. Od 1993 r. parterowa część użytkowana jako biuro Zarządu POD "Pokój" zgodnie z umową z PKP. W latach 1997-2001 budynek niszczał. Na podstawie ustawy komunalizacyjnej decyzją nr NGK.IA.7723/G/155/25/3/00 Wojewody Dolnośląskiego z 20.09.2000 r. cały teren ogrodu wraz z budynkiem stał się własnością Gminy Wrocław w zarządzie PZD. teren ogrodu był w Zarządzie PZD od 1981 r. PKP przestało być patronem i zarządcą terenu ogrodu w tym samym roku. Od 2012 r. PKP usiłuje odzyskać budynek, który nigdy nie był własnością PKP.

do ElNeczko: Imponująca wiedza o tej budowli - dzięki za opis, pozwoliłem go sobie zamieścić jako opis tego budynku.

WOW!! BRAWA ZA OPIS :)

do ElNeczko: Szczerze mówiąc nie ma chyba w Polsce drugiego budynku, który zarazem jest tak brzydki i ma tak świetnie opracowaną historię.

Dzięki, po prostu w latach 2010-2012 opracowując historię ROD "Pokój" i ogrodów kolejowych miałem przyjemność przestudiować dokumenty archiwalne ROD, PZD, PKP, budowlane, katastralne i geodezyjne w zakresie całego terenu pomiędzy Lokomotywownią, a ul. Piękna i al. Armii Krajowej. Jest tego znacznie więcej, zapraszam na stronę ROD "Pokój" w sekcję historia (kronika) - cała historia ogrodu i jego terenu od 1926 r. tam w dodatku z opisem bibliograficznym i odniesieniami do źródeł archiwalnych. Budynek jest brzydki przez lata zaniedbań, brak funduszy i zmienną sytuację prawną, w dodatku pamiętajmy, że to obiekt obozu tymczasowego dla jeńców, a raczej jego administracji. Dodam jeszcze, że z relacji kolonistów polskich, jeńcy w tym obozie obsługiwali węzeł towarowy Wrocław Główny.
Historia ROD "Pokój":

do ElNeczko: O jasny gwint! Niezłe opracowanie - musiałeś sporo czasu na to poświęcić, brawo! Przyznam, że bardzo ciekawi mnie tematyka wrocławskich ogródków działkowych przed 1945 rokiem - tym bardziej, że ciężko jest się dokopać do jakichkolwiek zdjęć czy informacji dotyczących ogródków działkowych z czasów kiedy te tereny były we władaniu Niemiec... a ciekawi mnie np. to czy te ogródki były jakoś zrzeszone - tak jak to jest teraz czy zupełnie inaczej zarządzane, czy były domy działkowca, czy budowano infrastrukturę wodną, elektryczną, co uprawiano na tych działkach - czy to co teraz się na ogół uprawia itd... no i od kiedy we Wrocławiu zaczęły powstawać ogródki działkowe.

Być może znajdę te informacje na Twojej stronie, jutro na nią zajrzę a póki co podam link w opisie tego obiektu do tej strony bo warto promować takie inicjatywy.

Spod tynku wychodzą cegły widoczne na zdjęciu

do Neo[EZN]: Na temat wrocławskich ogrodów przedwojennych na Uniwersytecie Przyrodniczym na architekturze krajobrazu opracowano kilka prac dyplomowych, a na na Wydziale Architektury PWr obecnie jedna lub dwie osoby zajmują się tą tematyką w ramach prac doktorskich, zatem można liczyć na jakieś opracowania w niedalekiej przyszłości. Tyle wiem z własnego podwórka o stanie badań. Sam też się tym interesuję, ale nie jest to kierunek moich badań. Ogrody niemieckie (w przypadku tych przy Nyskiej/Jesionowej - był to typowy "Schrebergarten") były zarządzane podobnie jak w przedwojennej Polsce przez ogrodowe towarzystwa, a te były zrzeszone w związkach regionalnych i krajowych. Tak było też w Polsce od początku ruchu działkowego w końcu XIX w. do 1949 r., czyli wspomnianej ustawy, która zrobiła z ogrodów urządzenia publiczne w formie świadczeń socjalnych, podległe związkom zawodowym. Ten stan rzeczy przetrwał do 1981 r.

do ElNeczko: Dzięki za wyjaśnienie. W jaki sposób będzie można dotrzeć do tych prac dyplomowych?
Rozumiem też, że ogródki działkowe w Niemczech zaczęły powstawać - podobnie jak w Polsce pod koniec XIX wieku?

do Neo[EZN]: To raczej pustaki

do Neo[EZN]: Do prac dyplomowych tylko przez archiwum danego wydziału uczelni, ale wcześniej trzeba znać tytuły i autorów. Osobami które interesują się coworkingiem, ogrodami społecznymi i ogrodami działkowymi jako swoistym fenomenem są pracownicy architektury krajobrazu UP i WA PWR - m.in. prof. Alina Drapella-Hermansdorfer. Polecam literaturę o ogrodach działkowych z opracowań dawnych POD i PZD - po oddzieleniu treści ideologicznych (występujących przed 1981/1989 r.) i wydobyciu faktów są to dobre źródła do historii ogrodnictwa od 1945 r. Polecam też informacje i kontakt z władzami zabytkowego ROD "Wytchnienie" ( oraz folder informacyjny o modernistycznym osiedlu Effenberga skąpanym w zieleni: . Do niemieckich ogrodów brak literatury powszechnie dostępnej. Nadal jest to temat do badań. Tu polecam archiwum budowlane - dokumentację projektową ogrodów niemieckich oraz archiwum państwowe.

Ogrody w Niemczech powstawały już w poł. XIX w., a i wcześniej. W ogóle idea ogrodów działkowych jest bardzo stara, w Wielkiej Brytanii zaczyna się od Wilhelma Zdobywcy (jak twierdzą tamtejsze towarzystwa), w Rosji od systemu daczowego i urzedniczego Piotra I. W Polsce od mieszczańskich ogrodów dzierżawnych, które właściciele miast prywatnych wydzielali odrębnie od lokacyjnych działek siedliskowych i tzw. ogrodowych mieszczan-patrycjatu (te wynikały jeszcze z parcelacji lokacyjnej miast). Działki dzierżawne były małe i służyły plebsowi miejskiemu, który nie miał nieruchomości na własność lub w użytkowaniu wieczystym. Tak przykładowo powstał najstarszy w Polsce ROD Powstańców Wielkopolskich w Koźminie Wlkp. pierwszy dokument dla ogrodu z 1823 r. potwierdzał jedynie posiadane przez mieszczan przywileje dzierżawne na działki, a nadane zostały w 1575 r. Takich przykładów jest więcej. Jednak współczesne organizacje działkowe powstały na bazie ruchów XIX-wiecznych. Sens w tym, że współczesny model ogrodnictwa działkowego (oparty o towarzystwa społeczne) zrodził się w poł. XIX w. Niemczech, pod wpływem działań Ernsta Innozenza Hauschilda, znanych bardziej od nazwiska jego współpracownika Moritza Schrebera, jako Schrebergarten lub też Kleingarten. Ten model upowszechnił się w Wielkiej Brytanii, Francji, Polsce, Czechach, dlatego o zorganizowanym ruchu działkowym mówi się dopiero od XIX w. O historii niemieckich ogrodów przedwojennych można się sporo dowiedzieć z jedynego na świecie Muzeum Ogrodów Działkowych w Lipsku (.

Rosja i kraje wschodnie przyjęły model daczowo-ogrodniczy wykształcony w Rosji, gdzie dacze są na ogół większe dwukrotnie od działek i lepiej wyposażone (drogi dojazdowe infrastruktura). Były obiektem marzeń przed upadkiem ZSRR. Stanowiły kontynuację dacz okresu feudalnego, z tym że w ZSRR dacze przydzielały państwowe przedsiębiorstwa, stąd są tam ogrody daczowe pisarzy, mechaników, piekarzy, "akademików" itp. Model ten obejmuje Ukrainę, Białoruś, Rosję, Mołdawię, Litwę i Łotwę.

Więcej o ogrodach w konkretnych krajach europejskich na stronach krajowych związków (linki do ich stron: .
Ogólne informacje zamieściłem w rozdziale I historii ROD "Pokój" (

Polecam także biuletyny POD i PZD - wiem że trudno do nich się dostać, ale są jak kronika wydarzeń krok po kroku. W ostatnim biuletynie ( - str.25) jest kalendarium zmian prawnych w dziedzinie POD/PZD od 1949 r. To szerokie zagadnienie z punktu widzenia prawnego, społecznego i ogrodniczego. Jeszcze ciekawsze są ogrody działkowe na Górnym Śląsku, zwłaszcza te przedwojenne, o bardzo bogatych tradycjach społecznych. Literatury jest sporo ale trudno dostępnej, bo i tematyka przez lata była, i nadal jest, uważana za mało istotną. Jest wręcz bagatelizowana, sprowadzana pogardliwie do problemu "marchewki uprawianej przez babcie przy śmierdzących torach kolejowych", że zacytuję jedna z celebrytek naszej telewizji publicznej.

Atrapa-logo Warsztatów ZSZ PKP była przez lata także symbolem ogrodu, gdyż był to ogród przyzakładowy kolejarzy. Dziś uskrzydlone koło kolejowe jest w logo ogrodu, choć już tylko najstarsi działkowcy mogą powiedzieć, że pracowali na kolei.

Co to za wagon??

Nie mam pojęcia ale raczej pasażerski

do skrzypa: Jeżeli nie został przepołowiony to w tym miejscu mógł być przegub bo w bezprzegubowym wagonie raczej drzwi byłyby pojedyncze...

do Neo[EZN]: To jest tzw. Eilzugwagen - zwykły pulman tyle że z podwójnymi drzwiami, budowy pruskiej, wagony tego typu wyginęły z użycia powszechnego na PKP już w latach 60/70 (a dużo ich nie było..). Potem okazjonalnie widywane w pociągach roboczych, sieciowych i ratunkowych.
Porównaj:


BB_nördlinngen.JPG

Niestety, zbieracze złomu od 1997 r. są bezlitośni, rozbierali sukcesywnie co się dało, przy okazji zabierali też fragmenty ogrodzeń, a nawet i furtki.

Apel uczniów przyjmuje Eugeniusz Gwóźdź, instruktor ślusarstwa i technologii. Budynek urzędowo miał dawniej numer od strony ul. Pięknej, tymczasem jest ulokowany na serwisie przy Paczkowskiej.

Widać, że Niemcy pozostawili budynek nieotynkowany...

do Neo[EZN]: Szczerze mówiąc to on chyba nigdy nie był ładny :)

do WW: Zwykły budynek koszarowo-administracyjny, trudno mówić o jego urodzie. Za to wiąże się z nim nie jedna ludzka historia.

do ElNeczko: Wspaniałe zdjęcie !

Nie wiedziałem, że był tu obóz jeniecki. W latach 60. XX w. na Tarnogaj chodziliśmy na czereśnie.
Obóz był także przy Rakowieckiej