Józef Święcicki *1859-09-03 Bydgoszcz - †1913-02-11 Berlin

Urodził się 9 marca 1859 r. w Bydgoszczy[1]. Był synem Franciszka (1810-1863) i Michaliny (1827-1912). Miał czworo braci i troje sióstr, wszyscy urodzeni i ochrzczeni w Bydgoszczy. W 1866 r. jego ojczymem został bydgoski mistrz murarski Anton Hoffmann (1824-1904), który uczył go profesji budowlanej.

Około 1881 r. ukończył średnią szkołę budowlaną i zdał egzamin państwowy uprawniający do posługiwania się tytułem budowniczego (niem. Baugewerksmeister). Praktykę zawodową odbywał u ojczyma. Od połowy lat 80. XIX wieku do ok. 1903 r. prowadził dużą pracownię projektową. Początkowo razem z ojczymem ... prowadził spółkę projektowo-wykonawczą sygnowaną wspólnym podpisem Święcicki-Hoffmann, zaś od 1887 r. występował samodzielnie. Wczesne projekty Święcickiego wykazywały podobieństwo do prac A. Hofmanna. Etap uniezależniania się od ojczyma wyznacza 1888 r., kiedy ożenił się i opuścił dom rodzinny, zamieszkując w wynajętym mieszkaniu w przy ul. Warmińskiego 8.

Najbardziej płodny okres w życiu zawodowym Święcickiego to lata 90. XIX wieku. Zaprojektował ponad 60 kamienic w Śródmieściu Bydgoszczy. Z tego aż 21 realizacji wykonał na ulicy Gdańskiej. Był też projektantem i wykonawcą szeregu innych budynków w różnych miejscach miasta, a także poza Bydgoszczą. Prowadził Fabrykę Ornamentów Sztukatorskich, której produkty ozdabiały elewacje bydgoskich kamienic. W 1898 r. wykonał na zlecenie proboszcza bydgoskiej parafii farnej Józefa Choraszewskiego projekt kościoła św. Trójcy, zaś w 1900 r. magistrat Bydgoszczy zlecił mu wykonanie projektu wschodniej pierzei ul. Mostowej w związku z planowanym jej poszerzeniem.

Święcicki był twórcą raczej konserwatywnym. Większość jego projektów to eklektyczne kamienice, łączące płynnie wzornikowe układy detalu z dominantą form i elementów historyzujących. Śmiało czerpał z form renesansowych, manierystycznych, barokowych. Architekturę Święcickiego charakteryzuje zamiłowanie do symetrii, rytmicznych pionowych podziałów, zaakcentowanych układem okien, pilastrów i elementów sztukatorskich.

Pozostawił wiele podziwianych dzieł wyróżniających się w architekturze Bydgoszczy. Wyróżnia się zwłaszcza trzy realizacje, uznawane za ikony architektury neobarokowej:

kamienicę przy ul. Gdańskiej 63 (w której mieszkał w latach 1896-1905),
hotel „Pod Orłem”,
kamienicę narożną przy pl. Wolności 1

Cechą charakterystyczną jego działalności budowlanej na przełomie XIX i XX wieku było wznoszenie kamienic według własnych projektów, na parcelach będących jego własnością, a następnie ich zyskowna sprzedaż. Można sądzić, że nieobcy był mu intratny handel nieruchomościami. Oprócz architektury zajmował się też dramatopisarstwem, był m.in. autorem dwóch utworów scenicznych wystawianych w Teatrze Miejskim i teatrze „Elysium” oraz Ilustrowanego Przewodnika po Bydgoszczy (1910). W tym samym roku w Berlinie wydał książkę o tematyce konserwatorskiej. Był także współzałożycielem w 1886 r. Bydgoskiego Towarzystwa Szachowego, a od 1910 r. jego honorowym członkiem. W 1893 r. został członkiem Bydgoskiego Banku Przemysłowego, a od 1909 r. do śmierci zastępcą przewodniczącego rady nadzorczej banku.

W 1905 r. zamieszkał w nowo wzniesionym własnym domu przy al. Mickiewicza 17. W głębi posesji wybudował garaż, gdzie przechowywał własny samochód firmy Hameln – wówczas jeden z nielicznych pojazdów prywatnych w Bydgoszczy. O jego silnych związkach z miastem nad Brdą świadczy fundacja oświatowa jego imienia. W zapisie testamentowym sporządzonym 10 czerwca 1911 r. przekazał miastu Bydgoszczy 5 tysięcy marek, a odsetki od tej sumy deputacja szkolna miała przeznaczać w każdym roku szkolnym dla biednych i utalentowanych uczniów bydgoskich szkół ludowych. Dzięki temu legatowi ze stypendium jego imienia skorzystało w latach 1915-1920 kilkunastu bydgoskich uczniów. Byli wśród nich także uczniowie polscy.

Jesienią 1913 r. wybrał się w podróż koleją na wypoczynek do zachodnich Niemiec. W drodze powrotnej, wsiadając w Berlinie do pociągu kolei podziemnej, poślizgnął się i upadł, doznając wstrząśnienia mózgu, które stało się bezpośrednią przyczyną jego zgonu. Zmarł wieczorem 2 listopada 1913 w szpitalu św. Jadwigi w Berlinie. Jego zwłoki przewieziono do Bydgoszczy i pochowano na Cmentarzu Nowofarnym.
Rodzina

Józef Święcicki od 1888 r. był żonaty z Marią z d. Ehrlich (ur. 1865 r. w Chełmnie). 30 kwietnia 1895 r. adoptował wspólnie z żoną przebywającego w sierocińcu Hugo Rudolfa Fiedlera (ur. 1892 r. w Berlinie) i nadał mu swoje nazwisko. Syn ukończył studia na Akademii Rolniczej w Bonn i pozostał w zachodnich Niemczech, natomiast jego żona mieszkała w Bydgoszczy do śmierci (po 1942 r.), do końca starając się, aby zapisy testamentowe Święcickiego, zwłaszcza dotyczące stypendium oraz darowizny, były przestrzegane.