Próba rozwikłania zagadki torów tramwajowych na placu.
Na przełomie XIX i XX wieku nastąpił bardzo szybki rozwój Wrocławia. Rozwój miasta wiązał się z rozwojem infrastruktury drogowej oraz kolejowej. W 1877 roku na ulicach miasta pojawiły się pierwsze tramwaje (konne). Jedną z ważniejszych ulic rozbudowującego się Wrocławia była ulica Powstańców Śląskich, łącząca centrum miasta z drogami prowadzącymi do takich miast jak Jelenia Góra, Wałbrzych czy Kłodzko. Dosyć istotną rolę w rozwoju miasta, jaką odegrała ta ulica szybko docenili właściciele pierwszej firmy świadczącej usługi przewozowe tramwajami konnymi, budując jeszcze w 1877 roku linię tramwajową. Na ulicy Powstańców Śląskich oprócz wielu pięknych kamienic istniały miejsca rozrywki i wypoczynku takie jak Górka Friebego (na terenach której odbywały się co pewien czas wystawy), restauracja Kurfürsten i Park Południowy przy którym znajdował się końcowy przystanej jednej z pierwszych linii tramwajowych w naszym mieście.
Linia łącząca centrum miasta z Parkiem Południowym przebiegała przez plac w kształcie okręgu, nazywany tuż przed wojną Kaiser Wilhelm Platz, obecnie Plac Powstańców Śląskich. Niestety nie wiem jaki był przebieg tej linii przez plac - czy dookoła ronda czy przez jego środek (tak jak to jest obecnie). Właścicielem tej linii była firma (BSEG Breslauer Strassen-Eisenbahn Gesselschaft).
Pod koniec XIX wieku zaczęły we Wrocławiu powstawać kolejne towarzystwa tramwajowe, mające własne trasy tramwajowe, często przebiegające tuż obok wcześniej wybudowanych (ul.T.Kościuszki -J.Piłsudskiego, ul.H.Kołłątaja i Z.Krasińskiego, itp.)
Około 1895 roku powstało torowisko tramwajowe, łączące Plac Powstańców Śląskich z Parkiem Południowym, którego właścicielem był Schottländer. Zapewne już wtedy planowano budowę torowiska tramwajowego na ulicy Zielińskiego i Zaporoskiej i według moich przypuszczeń torowisko Schottländera z ulicy Sudeckiej miało zostać podłączone do nowej trasy tramwajowej na ulicy Zaporoskiej tak, że powstałaby nowa trasa dla tramwajów (Zaporoska-pl.Powstańców Śląskich-Sudecka) tuż obok istniejącej, ale biegnącej w nieco innym kierunku (Powstańców Śląskich - pl.Powstańców Śląskich - Powstańców Śląskich).
Gdy około 1902 roku towarzystwo SSB (Städtische Strassenbahn Breslau) wybudowało trasę tramwajową na ulicy Zielińskiego i Zaporoskiej z pewnych względów podłączyło je do torowiska BSEG na ulicy Powstańców Śląskich, "wpinając" je do wewnętrznego okręgu. Być może Schottländer chciał zbyt wysokiej kwoty za dzierżawę swojego torowiska a być może trasa Zaporoska - Powstańców Śląskich - Park Południowy była bardziej atrakcyjna od trasy Zaporoska - Sudecka - Park Południowy. Trzeba równiez pamiętać o tym że SSB musiało płacić za korzystanie z torowiska BSEG na ulicy Powstańców Śląskich. Po wybudowaniu trasy na ulicy Zaporoskiej układ torów tramwajowych na placu wyglądał tak jak na poniższym schemacie. Warto zaznaczyć że torowisko na ulicy Sudeckiej nie było prawdopodobnie podpięte do sieci.
Z tego okresu pochodzą poniższe fotografie:
Około 1920 roku uproszczono ten troszkę dziwaczny układ torów tramwajowych, likwidując dwutorowe odcinki, prowadzące w tych samych kierunkach. Po przebudowie na placu był jeden pierścień wydzielonego toru tramwajowego, biegnącego dookoła placu od którego odchodziły tory na ulicę Powstańców Śląskich i Zaporoską.
Z tego okresu pochodzą poniższe fotografie:
Pozostałością po istnieniu okrężnego, wydzielonego torowiska tramwajowego są tory u wylotu ulicy Zaporoskiej.
Kolejne zmiany nadeszły w połowie lat 30. Ok. 1932 roku zlikwidowano linię tramwajową na ulicy Zaporoskiej - być może z myślą o przebudowie trasy tramwajowej pl.Powstańców Śląskich. Dlaczego z myślą? Ano dlatego że budowa linii przecinającej plac miała dwie, dosyć istotne zalety: - tramwaj szybciej przejeżdżał przez plac przecinając rondo - tramwaj szybciej przejeżdżał przez plac gdy motorniczy nie musiał przekładać (w najgorszym przypadku dwa razy) zwrotnicy "Wyprostowanie" trasy wiązało się z brakiem możliwości podłączenia torowiska na ulicy Zaporoskiej (no... jak wyobrażacie sobie plac przecięty siatką torów tramwajowych, ze zwrotnicami w samym jego środku?) i może właśnie dlatego zlikwidowano tę linię.W 1937 lub 1938 roku przebudowano ulicę Powstańców Śląskich i po przebudowie układ torów był taki jaki jest obecnie (ale uwaga, torowisko na placu przebudowano wcześniej - między 1932 a 1936 rokiem).
Obecnie po dawnych przebiegach torowisk tramwajowych pozostały ślady, które dla wielu ciekawskich osób stanowią niezłą łamigłówkę. Mam nadzieję że dzięki temu artykułowi wiele tych ciekawskich osób dowie się dlaczego na Placu Powstańców Śląskich znajdują się takie dziwne, ucięte tory tramwajowe :) Na koniec załączam mapkę pokazującą ile przedwojennej zabudowy z okolic placu zachowało się do 2005 roku.
Obecny układ torów tramwajowych na Placu Powstańców Śląskich. Czerwonym kolorem zaznaczono budynki powstałe do 1910 roku które nie przetrwały wojny.
do † Andrzej Mastalerz: Chyba wszystkie pierwsze wrocławskie torowiska tramwajowe znajdowały się w jezdni. Pasy zieleni między jezdniami służyły spacerowiczom.
Bardzo ciekawie przedstawiona historia torowisk. Mam tylko jedną uwagę dotyczącą ostatniej mapki na której pomyłkowo uśmiercona została (na czerwono) istniejąca do dziś kamienica na Sudeckiej 82. Dla mnie rodzinny dom.
Dodajmy jeszcze, że dzięki pierwotnemu, obwodowemu, układowi torowisk było możliwe zawracanie tramwajów na Rondzie – na początku stulecie kończyły tu bieg linie BSEG nr 3 (na pl. Strzelecki) i 4 (na Osobowice).
Czas na kilka wyjaśnień i sprostowań do pierwszych akapitów.
|| Park Południowy przy którym znajdował się końcowy przystanej jednej z pierwszych linii tramwajowych w naszym mieście
Jedna z pierwszych (a dokładniej druga) linia tramwajowa w mieście nie miała przystanku końcowego przy Parku Południowym, bo kończyła się przy skrzyżowaniu z Jaworową. Trochę czasu zresztą było jeszcze potrzeba, żeby urządząnie parku zostało ukończone.
|| Linia łącząca centrum miasta z Parkiem Południowym przebiegała przez plac w kształcie okręgu, nazywany tuż przed wojną Kaiser Wilhelm Platz, obecnie Plac Powstańców Śląskich. Niestety nie wiem jaki był przebieg tej linii przez plac - czy dookoła ronda czy przez jego środek (tak jak to jest obecnie).
Linia przebiegała oczywiście prosto, jak obecnie, z bardzo prostego powodu – nie było jeszcze placu. Jego budowa rozpoczęłą się w 1894 roku i trwała do roku 1898. Jednocześnie z budową jezdni placu powstawały torowiska po obwodzie i przełożono na nie ruch w ostatnim roku inwestycji. Nota bene na samym początku torowisko było poprowadzone jeszcze inaczej, dalej na zachód (pi razy drzwi w miejscu zachodniej jezdni placu), bo tak przebiegała Szosa Świdnicka do czasu naprostowania w 1879 roku.
|| często przebiegające tuż obok wcześniej wybudowanych (ul.T.Kościuszki -J.Piłsudskiego, ul.H.Kołłątaja i Z.Krasińskiego, itp.)
Akurat linie w Kołłątaja i w Krasińskiego miały tego samego właściciela.
|| Około 1895 roku powstało torowisko tramwajowe, łączące Plac Powstańców Śląskich z Parkiem Południowym, którego właścicielem był Schottländer. Zapewne już wtedy planowano budowę torowiska tramwajowego na ulicy Zielińskiego i Zaporoskiej i według moich przypuszczeń torowisko Schottländera z ulicy Sudeckiej miało zostać podłączone do nowej trasy tramwajowej na ulicy Zaporoskiej
Torowisko Schottländera powstało zapewne wcześniej, może już w 1892 r., wtedy (jeszcze przed założeniem Parku Południowego!) w każdym razie rozpoczęły się negocjacje w sprawie włączenia go do sieci. I nie, nie planowano wtedy jeszcze linii w Zielińskiego i Zaporoskiej, ten pomysł pojawił się kilka lat później. Historia tego toru jest w ogóle skomplikowana…
Aha – a na schematach torowisk brakuje jeszcze oczywiście toru odstawczego koło Friebebergu.
Komentarz został edytowany przez administratora - powód: uzup.
