Cmentarz żydowski

W starym Będzinie nazywanym Jerozolimą Zagłębia istniały trzy cmentarze żydowskie. Pierwszy założony w XVI wieku przy obecnej ulicy Zawale, został zniszczony w czasie wojny przez hitlerowców. Drugi założony przy ulicy Sieleckiej w początkach XX wieku podczas budowy zajezdni PKS w latach 60-ych uległ likwidacji, a część macew została przewieziona na jedyny ocalały cmentarz przy ulicy Podzamcze. Wokół powstania tej ostatniej nekropolii trwają do dzisiaj spory wśród historyków. Należy przypuszczać, iż data powstania łączy się z wybuchem epidemii cholery, która zmusiła Gminę Żydowską do budowy nowego miejsca pochówku zmarłych. Najznamienitszą osobistością pochowana na Podzamczu jest zmarły w 1834 r. rabin Jakub Natan, na macewie którego umieszczony jest orzeł Rzeczypospolitej (najprawdopodobniej za jego zasługi dla insurekcji kościuszkowskiej). Fragment owej macewy jest obecnie w Muzeum Zagłębia w Będzinie. Nekropolia będzińska jest porośnięta lasem, część macew osunęła się w dół zbocza, wiele jest poprzewracanych, z niektórych ostały się tylko fragmenty. Brak jest wyraźnego podziału na część męską i żeńską cmentarza. Miejsce to jest niezwykłe, udziela mu się historyczna atmosfera pobliskiego zamku, a półcień tworzony przez drzewa skłania do zadumy nad losem tych, co odeszli. Fakt, iż nekropolia znajduje się na zboczu wzgórza, sprawia, że jest ona wyjątkowa wśród innych miejskich cmentarzy. Ilość ocalałych macew ocenia się na liczbę ponad 300. Na podstawie relacji świadków oraz prowadzonych prac archeologicznych, przypuszcza się, że na terenie cmentarza znajduje się jeszcze ponad 500 macew przysypanych zwałami ziemi i kamieni pochodzących z pobliskiego wyrobiska. Cmentarz przez długie lata ulegał zniszczeni, stawał się wielokrotnie miejscem porównywalnym z wysypiskiem śmieci. W połowie 2003 roku, pierwsze rozmowy prowadzone ze Światowym Związkiem Żydów Zagłębia oraz nowo powstałym Zagłębiowskim Centrum Kultury Żydowskiej pomogły ustalić zakres przewidywanych prac oraz pozwoliły zainteresować nowo wybrane władze miasta Będzina tematem odbudowy. Obecnie trwają przygotowania do prac renowacyjnych na cmentarzu; powstał także projekt otoczenia nekropolii ażurowym ogrodzeniem.
Na podst. www.fzp.net.pl