Szyb "Bartosz"

Szyb Bartosz należy do zespołu dawnej Kopalni Węgla Kamiennego „Ferdinandgrube” założonej w 1823 roku. Prace nad wydrążeniem szybu Bartosz ruszyły w 1834 roku. Początkowo nosił on nazwę Beniamin i zajmował teren, na którym znajdował się dawnej szyb drewniany. Prace nad jego pogłębianiem trwały przez kilka kolejnych lat, dopiero w 1883 roku uzyskał on budynek nadszybia.

Wkrótce powstał cały zespół zabudowań szybu składający się z maszynowni wyposażonej w parową maszynę wyciągową oraz siłowni. W połowie lat 70. XIX wieku kopalnia została zalana, ponowne prace wydobywcze ruszyły w 1876 roku, a cały teren objęły prace modernizacyjne.

Pod koniec lat 90. kopalnię przejęła Spółka Akcyjna Górnictwa i Hutnictwa z głównym akcjonariuszem Thiele Wincklerem. Kopalnia pod zarządem spółki przetrwała do okresu międzywojennego, funkcjonując od początku lat 20. XX wieku pod spolszczona nazwą „Ferdynand”.

Dokładnie 1937 roku kopalnia pod nową nazwą „Katowice” weszła w skład polskiego kapitału Wspólnoty Interesów Górniczo-Hutniczych. W latach 90. została połączona z kopalnią KWK Kleofas, jednak w 1999 roku została zamknięta. W 2001 roku na terenie dawnej kopalni aż 86 obiektów powietrznych zostało poddanych likwidacji, cztery lata później na mocy porozumienia teren KWK „Katowice” został przeznaczony na budowę nowej siedziby Muzeum Śląskiego – prace mają potrwać do 2013 roku.

Zespół zabudowań szybu Bartosz obejmuje budynek nadszybia, budynek maszynowni oraz budynek siłowni. Budynek nadszybia jest dwukondygnacyjny, wzniesiony na planie zbliżonym do kwadratu. Obiekt murowany z cegły, częściowo nieotynkowany posiada bryłę zwartą. W elewacjach widoczny detal architektoniczny w postaci: ceglanych lizen, opasek, łuków odcinkowych. W centralnej części budynku znajduje się wieża wyciągowa, wzniesiona w konstrukcji stalowej jako kratownica nitowana z parą kół linowych ustawionych obok siebie.

Budynek maszynowni to obiekt murowany, dwukondygnacyjny wniesiony z cegły ceramicznej na planie prostokąta. Elewacje nieotynkowane, otwory okienne zamknięte łukiem pełnym lub odcinkowym, całość kryje dwuspadowy dach w konstrukcji drewniano – stalowej. Wnętrza jednoprzestrzenne z wyposażeniem obejmującym urządzenia wyciągowe oraz suwnicę.

Budynek siłowni został wymurowany z cegły ceramicznej o bryle silnie rozczłonkowanej z trzema zasadniczymi elementami: centralnym korpusem i dwoma dobudówkami. Od pd. do korpusu przylega partia dobudowana, trójdzielna z ryzalitem, z kolei od pn.-wsch. przylega partia z centralną 4-kondygnacyjną wieżą i 3-kondygnacyjnym ryzalitem. Całość posadowiona na rzucie trzech połączonych ze sobą prostokątów. Elewacje wieloosiowe z urozmaiconym detalem architektonicznym, okna zamknięte łukiem pełnym lub odcinkowym. Wnętrze o przeważającym współczesnym wyposażeniu, zawiera również zabytkowe elementy jak np. klatkę schodową czy filary pod tory suwnicy.

Źródło: WSTĘPNE SPRAWOZDANIE Z INWENTARYZACJI OBIEKTÓW PRZEMYSŁOWYCH
W WOJEWÓDZTWIE ŚLĄSKIM, Katowice, styczeń 2012