Pierwszy kościół parafialny pod wezwaniem św. Wojciecha wzniesiony został na początku XII w. i poświęcony przez biskupa wrocławskiego Żyrosława. Wkrótce świątynia przekazana została kanonikom regularnym laterańskim św. Augustyna z Wyspy Piaskowej. W 1226 r. biskup Wawrzyniec osadził przy kościele dominikanów przybyłych z Krakowa, którym przewodził Czesław według tradycji należący do rodu Odrowążów, pierwszy przeor klasztoru wrocławskiego.
Konwent został poważnie uszkodzony w 1241 r. podczas najazdu mongolskiego, dlatego w latach 1250 – 1270 wzniesiono nowy korpus nawowy z transeptem, a do końca XIII w. rozebrano dotychczasowy chór, który zastąpiono nowym gotyckim, poświęconym w 1330 r. przez biskupa Nankiera. W 2 połowie XIV w. podwyższono mury nawy głównej i transeptu, a sto lat później dodano wąskie przęsło zachodnie i fasadę z ozdobnym ceramicznym szczytem. W 1359 wzniesiono wieżę, którą pod koniec XV w. zwieńczono wysokim ostrosłupowym hełmem. W tym okresie wybudowano również po północnej stronie kościoła kaplicę św. Wita, obecnie św. Józefa.
Na początku XVI w. konwent wrocławski przeżywał prawdziwy rozkwit, przebywało w nim około 90 zakonników, a działająca przy klasztorze szkoła teologiczna dla braci, otrzymała w 1520 roku prawa szkoły wyższej, Studium Generale. Dominikanie posiadali także bogatą bibliotekę, która po likwidacji klasztoru trafiła do zbiorów Biblioteki Uniwersyteckiej. Kilka lat później błyskawiczny rozwój reformacji we Wrocławiu przyniósł kryzys życia zakonnego, podobnie jak w innych śląskich placówkach, ale nie spowodował wyludnienia klasztoru, ani jego likwidacji. W 1524 r. kilku zakonników wzięło udział w słynnej dyspucie teologicznej z protestantami, która odbyła się w kościele św. Stanisława, św. Wacława i św. Doroty, i uznana została za zwycięstwo luteranizmu w naszym mieście.
Na początku XVII w. przybył do Wrocławia z Krakowa o. Abraham Bzowski wraz z 20 zakonnikami. Za jego kadencji miał miejsce najbardziej dramatyczny epizod wrocławskiej reformacji, kiedy to 27 grudnia 1608 roku tłum protestantów zdewastował i sprofanował dominikańską świątynię. Powodem tego, jak się przypuszcza, była kontrreformacyjna działalność polskiego przeora, który w ten sposób został zmuszony do opuszczenia miasta, jak również rzekome przybycie do klasztoru kilku jezuitów. Klasztor wrocławski pozostał w prowincji polskiej do 1706 r., kiedy to wraz z innymi śląskimi placówkami został włączony do prowincji czeskiej, gdzie pełnił najważniejszą rolę po klasztorze praskim. Znalazło to swój wyraz w odrodzeniu konwentu i w licznych fundacjach artystycznych. W 1650 r. po południowej stronie kościoła, pomiędzy transeptem, a nawą, w miejscu gotyckiej kaplicy NMP, wzniesiono wczesnobarokową kaplicę św. Krzyża (Moncady), a w 1679 r., hrabia Jan Franciszek z Wierzbnej ufundował w zachodniej części prezbiterium Kaplicę Loretańską (proj. Carlo Rossi), rozebraną w 1850 r. Po zajęciu Śląska przez Prusy, w 1754 r. utworzono samodzielną Kongregację Błogosławionego Czesława, która istniała do kasaty klasztorów śląskich w 1810 roku. Po sekularyzacji kościół stał się diecezjalną świątynią parafialną.
W 1945 r. został zniszczony w około 75%, a jego odbudowa ruszyła na początku lat pięćdziesiątych, kiedy to znowu objęli go dominikanie z Krakowa. 9 listopada 1958 r. dokonano uroczystego poświęcenia kościoła, a w 1959 r. przywieziono cudowny obraz Matki Bożej z Podkamienia.
Odbudowę zakończono w 1981 r., wieńcząc wieżę wysokim ostrosłupowym hełmem. Kościół Św. Wojciecha jest świątynią jednonawową, wzniesioną z cegły, na planie krzyża łacińskiego, z długim wyodrębnionym prezbiterium, zamkniętym wielobocznie i skierowanym na wschód. W reprezentacyjnej fasadzie zachodniej znajduje się ostrołukowy portal, bogato profilowany szczyt ceramiczny i okazały krzyż zdwojony. Wnętrze o długości 72m i wysokości 22m, przykrywają sklepienia krzyżowo – żebrowe i gwiaździste. Po obu stronach prezbiterium znajdują się, kaplica akademicka (po stronie południowej) i zakrystia (po stronie północnej). Na południowej elewacji nawy i obu ramion transeptu biegnie dekoracyjny fryz, składający się z motywu przenikających się arkad i lilii, który wyznacza ich pierwotną wysokość, przed podwyższeniem w końcu XIV w.
Kościół posiada skromny wystrój i wyposażenie na które składają się m.in. witraże w trzech oknach chóru z przedstawieniami św. Jacka, św. Wojciecha i bł. Czesława (1970, proj. Krystyna i Stanisław Pękalscy) witraże w transepcie (1981-82, proj. Teresa Reklewska) m.in. Chrystusa w chwale i Czterech Jeźdźców Apokalipsy, Niewiasta obleczona w księżyc i aniołowie oraz w oknie zachodnim o motywach abstrakcyjnych (proj. Tadeusz Wojciechowski). W rokokowym ołtarzu bocznym umieszczony jest obraz Matki Bożej Różańcowej z Podkamienia (Lwów, 1612), koronowany w 1727, a na ścianach nawy i prezbiterium stacje Drogi Krzyżowej (Jeremias Josef Knechtel z Legnicy, 1750). Ołtarz główny zdobi naturalnej wielkości figura Chrystusa Ukrzyżowanego (Christian Behrens, 1896), pochodząca z dawnego ołtarza głównego kościoła św. Marii Magdaleny. Pomimo skromnego wystroju i wyposażenia, kościół zachwyca jasnym wnętrzem o szlachetnych proporcjach, w którym dominują biel ścian, skontrastowana z ceglanymi żebrami sklepień i barwnymi witrażami.
za :
więcej  |
