Chełm - zdjęcia niezidentyfikowane

Moim zdaniem to widok z Zalewu Żółtańce

moim zdaniem to byłe jezioro na Bazylanach, wyschłe po melioracjach z lat 50 i 60-tych, po którym dziś pozostało spore obniżenie terenu w okolicy numerów Bazylany 44-48 - ale jak sprawdzę z mapą w wolnej chwili, to potwierdzę.

Cięzko bez lupy dopatrzeć się tu bazyliki. Jeśli już to tylko znacznik, Przypisywanie całęgo zdjęcia do tak słąbo widocznego elementu jest wedle mnie błędne.

Patrząc na mapę z 1918 roku wydaje się że to jest rozlewisko przy moście Pokrówka Stara. Jeżeli na jakimś zdjęciu pojawi się krzyż to potwierdzi to, że obok mostu w oddali była nieistniejąca cerkiew.

Techniczny kurs szkoleniowy w Chełmie dla żołnierzy austriackich 1917. Most polowy na jeziorze Bazyliańskim. W oddali widok Chełma od strony południowej. Nieistniejące obecnie jezioro Bazyliańskie znajdowało się około 1,5 km od centrum miasta, na gruntach podmiejskich miejscowości Bazylany (ówcześnie należących do gminy Krzywiczki, obecnie gmina Chełm). W okresie I wojny światowej w rejonie jeziora znajdował sie poligon wojsk austriackich - taki komentarz pojawił się pod tym zdjęciem zamieszczonym w albumie - "Do Niepodległej Chełm w Latach 1913-1918", Muzeum Ziemi Chełmskiej im. Wiktora Ambroziewicza w Chełmie, Chełm 2018, s. 219.

do MiguelG: Nie znam geografii tych okolic, ale jeśli ten zalew istniał w 1917 r. to i odległość i układ obiektów bazyliki odpowiadałby temu miejscu.

do MiguelG: ... ale też chyba w grę może wchodzić zalew przy moście w Starej Pokrówce

do MiguelG: widok od strony zalewu Żółtańce to zamieściłem tutaj: a tu linie zbiegów perspektywy wskazują, że fotograf wykonał tą fotografię z terenu działki o dzisiejszym adresie Bazylany 44, czyli nad byłym jeziorkiem Bazylany, po którym dziś pozostało tylko 2 metrowe zagłębienie terenu

do esski : spoko, już zmieniłem ten opis

do vampyr: Masz rację, chodzi o to małe wysychające lub już wyschłe bajorko na Bazylanach, ok. 400 m od Borku. Widziałem mapę, na której ten poligon był zaznaczony. Znajdował się głównie na południe od tego jeziorka. Obecnie ten teren jest w większości zabudowany.

Zdjęcia z Österreichischen Nationalbibliothek były wykorzystane na wystawie: CHEŁM W LATACH WIELKIEJ WOJNY 1914-1918". Otwarcie wystawy nastąpiło 10 listopada 2014 roku w salach muzeum przy ul. Lubelskiej 57 w Chełmie. Wystawa była czynna do 31 stycznia 2015 r.

To zdjęcie bazyliki, czy panorama Chełma ?

To nie jest miejsce Bazylany - te urządzenia do ćwiczeń znajdują się przypuszczalnie w miejscu, gdzie obecnie jest północno-zachodni róg cmentarza komunalnego przy ulicy Mościckiego. Do dzisiaj widać tutaj wyraźne zagłębienie, ciągnące się wzdłuż tej części cmentarza. Przypuszczalnie po rozebraniu tych elementów poligonu przyległym gruntem zasypano wykopy. Na planie z 1958 roku (jest on w tych zasobach z planami) jest zaznaczone to miejsce jako wykop o stromych ścianach. Widać też to na zdjęciu lotniczym Chełma z września 1937 roku. Myślę, że w latach II RP były to nadal tereny ćwiczeniowe jednostki wojskowej przy Hrubieszowskiej (szpital wojskowy).

Aby uciąc dyskusję. Po prawej Bazylika, na lewo od niej wieża, przy niej niższy obiekt to cerkiewka na górce. Nad żołnieżem siedzącym okrakiem nad przeszkodą kościół Rozesłania. Z tego wygląda że poligon zajmował olbrzymi obszar na południowy zachód Chełma. Od Trubakowa do Pokrówki Starej wzdłóż Uherki. Strateghicznie patrząc idealne miejsce, bo otoczone z trzech stron rzeką. Z tyłu folwark Zółtańce. Może nawet zarekwirowany na potrzeby wojska i warsztatów. Widać budynki na innych zdjęciach, nie powsały w rok, tylko widać że mają więcej lat np te z kominem.

Adam1952 - może warto uściślić czy pod nazwą Bazylany rozumiemy tylko tereny bezpośrednio przylegające do jeziorka Bazyliańskiego, czy też ogólniej tereny w rejonie tego jeziorka sięgające dzisiejszego cmentarza pod Borkiem - pamiętam, że w latach 60-tych nazwą Bazylany określano tereny pod Borkiem, do których od Hrubieszowskiej prowadziła Wojsławicka, choć ściślej należałoby powiedzieć, że to tereny przylegające do Borku po prawej (zachodniej) stronie Wojsławickiej - rozumiem, że dawny carski szpital garnizonowy przy Hrubieszowskiej, zajęty przez jednostkę WP po II-wojnie, określasz terminem "jednostka" tak, jak się to utrwaliło po wojnie, aż do jej zajęcia przez Exbud w latach 90-tych.

układ wież na Górce Katedralnej, dzwonnicy i cerkwi Cyryla i Metodego na Wysokiej Górce sugeruje, że jest to teren tuż po wschodniej stronie (polnej) drogi wojsławickiej pod samym Borkiem, czyli południowo-zachodni teren obecnego cmentarza.

do vampyr: A czy zdjęcia na wystawie były opisywane co do lokalizacji ? Czy jest jakieś wydawnictwo "powystawowe ?

do Wiesław Smyk: Niestety nic mi nie wiadomo o wydawnictwie powystawowym, w księgarni przy muzeum bynajmniej nic o takim wydawnictwie nie wiedzą. Wszystkie zdjęcia były podpisane, niektóre lakonicznie np. Obóz treningowy wojsk austro-węgierskich na terenie Chełma. Jak czegoś się dowiem to na pewno dam cynę.

do Wiesław Smyk: Kuba - na podstawie wstępnego porównania z mapą potwierdzam, że to tereny przy byłym zbiorniku wodnym na Bazylanach (obecnie Bazylany 44-48) - i większość tych fotografii z lat 1916-1917 z Austriackiej Biblioteki Narodowej pasuje do tego terenu, choć kilku nie potrafię dokładnie zlokalizować, więc je pozostawiam w folderze "zdjęcia niezidentyfikowane" - wszystkie natomiast pasują do hasła "poligon austriacki", jakie założyłeś, stąd wydaje mi się, że tak zostać powinno ;)

do vampyr: Dzięki.

do Mariusz Brzeziński: no raczej Panorama Chełma od strony południowej, a dokładniej, to z okolic jeziorka na Bazylanach przy Borku (jeszcze do sprawdzenia w wolnej chwili) - bazylika to też chyba wymysł współczesności (a przynajmniej dla mnie to nowość), bo jeszcze w latach 70 i 80-tych to na Górce Katedralnej w Chełmie zawsze była katedra, a nie bazylika - a na chełmskich instytucjach kultury nie ma co polegać, bo jak dotąd nigdy nie dbały o takie szczegóły, więc raczej zdani jesteśmy na własne umiejętności analizy takich fotografii, lecz to też jest do zrobienia - mając w miarę przyzwoitą mapę na zasadzie odwrotnej perspektywy zawsze można odtworzyć punkt zrobienia fotografii z wystarczającą dokładnością do kilku metrów.

do bigmaczek: Żółtańce, Pokrówka - to trochę dalej. To był poligon jednostki przy ul. Hrubieszowskiej i obejmował on teren okolic jeziorka Bazyliańskiego - od ul. Lwowskiej do Wojsławickiej, a także teren obecnego cmentarza komunalnego i dalej na północ aż do jednostki. Pomiędzy obecnym cmentarzem a jednostką było gospodarstwo rolne dla potrzeb jednostki.

do wksia: Pełna zgoda, tym bardziej, że widziałem poligon zaznaczony na mapie z okresu. Zabudowa przylegała od południa do j. Bazyliańskiego, nieco dalej, na S, W i E rozciągały się transzeje. Na terenie obecnego cmentarza komunalnego, przy Wojsławickiej, znajdował się zaś magazyn amunicji. Na terenie cmentarza i dalej za nim, ku szpitalowi, nic przypominającego obiekty znad jeziorka nie było.

poligon austriacki na Bazylanach pod Borkiem - tereny obecnego cmentarza przy Wojsławickiej - w dali panorama Górki Katedralnej i miasta od strony południowo-wschodniej.

Wiele wskazuje na to, że ten poligon położony był pomiędzy północnym skrajem lasu Borek-jezioro Bazyliańskie, wzdłuż Wojsławickiej aż do jednostki wojskowej (szpitala wojskowego) przy ul. Hrubieszowskiej. Na tym zdjęciu widać chyba część tzw. prochowni. Była ona widoczna także na zdjęciu lotniczym Chełma z 1937 roku. Potem w tej okolicy powstał cmentarza komunalny - do dzisiaj w jego północnej części w okolicy budynku administracyjnego widać wyraźne zaklęśnięcie terenu po rozbiórce prochowni i zasypaniu wykopu okolicznym gruntem. Być może gdyby ruszyły prace związane z południową obwodnicą i wykopami pod kanalizację - to pojawiłyby się w profilach jakieś odkrycia.

do Adam1952: Możesz mieć rację co do prochowni. Na planie miasta z 1916 na terenie obecnego cmentarza komunalnego, tuż przy Wojsławickiej zaznaczony był Munitionsmagazin. Co do samego poligonu, to zabudowania i transzeje znajdowały się na południe od Jeziorka Bazyliańskiego. Obecnie ten teren jest zabudowany. Raczej nie obejmował on większości obszaru pomiędzy Wojsławicką a wymienionym szpitalem, bo było tam pusto (poza nielicznymi zabudowaniami na Podborczu), a poza tym nikt przy zdrowych zmysłach nie lokowałby prochowni przy samym poligonie.

Ładne zdjęcie, liczna familia, choć po braku obuwia i odzieży widać, że im się nie przelewało. Nie mam niestety pojęcia, gdzie mogło być zrobione. Pewnie jakieś obrzeża

raczej nie jest to chełmska Górka Katedralna - fotografia pochodzi z AP w Krakowie i prawdopodobnie przedstawia ten krakowski Chełm.

Dubel

do wksia: Tak, widać to:

do Krzyś_: Czyli tu ?

19 marca 1921 roku. Tego dnia, w uznaniu zasług, Piłsudski odznaczył 1 Pułk Szwoleżerów wojennym, bojowym Orderem Virtuti Militari V klasy.

1 Pułk Szwoleżerów. Marszałek J. Piłsudski w asyście gen. dyw. Jędrzejewskiego D-cy O.K. II dekoruje w Chełmie Lubelskim sztandar Krzyżem V. M. V Kl. Ceremonia dekoracji sztandaru żródło:

Marszałek Józef Piłsudski w Chełmie w marcu 1921 r. podczas dekorowania ułańskich sztandarów najwyższym wojskowym odznaczeniem Krzyżem Virtuti Militari po zwycięskiej wojnie z bolszewikami w 1920 r.

do MichałR: To wszystko już wiemy, brak tylko miejsca, gdzie ta uroczystość się odbyła, aby dodać właściwe przypisanie do konkretnego miejsca.

do pawulon: Może to między budynkami przy Koszarowej.

do ZPKSoft: Może. Jak ktoś potwierdzi, to się przypisze.

ceramiczna?

Pytanie do labeo7. Czy wiadomo coś więcej o tym zdjęciu? Skąd ta data?

"1 września w południe Chełm Lubelski został zbombardowany przez lotnictwo niemieckie. Spowodowało to utrudnienia w mobilizacji i jej spowolnienie. 2 września ok. godz. 14 miał miejsce drugi nalot, który spowodował pożar gorzelni; do gaszenia pożaru skierowano żołnierzy 2 pac".
"Cały ten chaos potęgowany był przez nieustanne, nękające ataki niemieckiego lotnictwa, które niszczyło węzły kolejowe, drogi przerzutu oraz skupiska ludności cywilnej. 8 września zaatakowano Łuków oraz Chełm, a 9 września Lublin oraz obiekty kolejowe na trasie Dęblin–Lublin–Chełm. 11 i 13 września zniszczono wytwórnię samolotów i lotnisko w Białej Podlaskiej; zbombardowano węzły kolejowe w Zamościu, Chełmie i Krasnymstawie".
"Wojna dotarła tu 8 września 1939 r., kiedy niemieckie lotnictwo w dzień odpustu przeprowadziło naloty na miasto głównie na dworzec i ul. Kolejową. Straty w ludziach i budynkach nie okazały się duże"
Niewiele tego, daty pierwszych nalotów sprzeczne, pojawia się jednak jakaś gorzelnia... Znalazłem coś jeszcze:


Rektyfikacja to prawdopodobnie owa gorzelnia, bo też dostała: "Wojna wybuchła 1 września, i już 8 września było pierwsze bombardowanie Chełma.
A na Górze Chełmskiej odbywał się zawsze odpust poświęcony Matce Boskiej Chełmskiej. Zawsze to była wielka uroczystość. No i moja matka z ojcem poszli tam na uroczystość. A mnie zostawili w domu. Tłumy ludzi zgromadziło w Chełmie, z okolicznych wiosek, sąsiednich miast - z Włodawy, z Krasnegostawu, z innych miejscowości. No i nadleciały samoloty niemieckie. I zaczęły bombardować Chełm.
Jedna bomba uszkodziła róg budynku liceum Czarneckiego, ale tylko róg zwaliła.
Natomiast bombardowali dworzec kolejowy, tory, Fabrykę Wódek Daumana. Kilka bomb zrzucili na budynki na ulicy Kolejowej i w Śródmieściu. [...] Potem jeszcze były trzy bombardowania Chełma w różnym okresie we wrześniu. Jedna z bomb zburzyła dworzec kolejowy, następna zburzyła taki magazyn „Społem” żywnościowy. Uszkodziła niektóre budynki mieszkalne". Ciekawe jak wyglądał ten magazyn.

Odnośnie Społem... "Związek Spółdzielni Spożywców RP Oddział w Chełmie funkcjonował do 1939 r. W 1944 r. powstał „Społem” Związek Gospodarczy Spółdzielni Oddział w Chełmie. Następnie w 1948 r. powołano Centralę Spółdzielni Spożywców „Społem” w Warszawie spółdzielnia z odpowiednimi udziałami Oddział w Chełmie. [...] Siedziba CSS „Społem” mieściła się w Chełmie przy ulicy Kolejowej 59".
Pytanie, czy dotyczy to tej samej siedziby i czy tam znajdował się ten magazyn.
Jest coś jeszcze - „SPOŁEM” Związek Spółdzielni Spożywców Rzeczypospolitej Polskiej Oddział w Chełmie, ul. Kolejowa 59 – sprzedaje: nawozy sztuczne, sól i naftę". Tu chodzi o to przedwojenne Społem, adres zatem ten sam. Czy stał tam kiedyś podobny budynek?

Coś jeszcze o budynku Rektyfikacji:
"Nie od win i wódek jednak zaczęła Rektyfikacja swą działalność. Zorganizowana przez p. Adolfa Daumana w r. 1910, zajmowała się początkowo jedynie tem, na co wskazywała nazwa, t. j. – rektyfikacją spirytusu. Wkrótce przy rektyfikacji powstaje i gorzelnia przemysłowa. Przed wybuchem wojny przerób w gorzelni osiąga cyfrę 3.000.000 ltr. w rektyfikacji – 5.000.000 Itr. 100° spirytusu rocznie.

Wojna przerywa działalność pięknie rozwijającej się placówki, Rosjanie wywożą aparaturę miedzianą, a fabrykę palą. Reszty zniszczenia dokonali Austriacy".
Mowa więc zatem i o gorzelni. Jeśli chodziłoby tylko o pożar, nie musiał on jakoś znacznie naruszyć budynku, ale nie wiadomo, jakich zniszczeń dokonali Austriacy.
"Prężny rozwój przedsiębiorstwa, które według spisu z 17 kwietnia 1939 r. tworzyły: budynek gorzelni i fabryki wódek z 1923 r., rozlewnia denaturatu z 1926 r. oraz nowy magazyn spirytusu i drożdżownia, zakończył się wraz z wybuchem II wojny światowej. Okupacyjne władze niemieckie przejęły przedsiębiorstwo, powołując jednocześnie swojego zarządcę". Kilka budynków wzniesionych już w II RP, które pomimo zbombardowania przynajmniej części z nich we wrześniu 1939 r. nadawały się do dalszej produkcji.

do MichałR: Ewentualnie Chełmska Rektyfikacja i Fabryka Wódek Adolfa Daumana z 1910 sfotografowana od tyłu. Komin wznosi się jakby przed tym budynkiem. Te małe nadbudówki na rogach i w szczycie dachu wyglądają podobnie, ale takie mogły być typowe dla wielu budynków z tamtego czasu. Również pozioma linia wykończenia muru pod dachem. Pewności jednak nie mam. Należy też wziąć pod uwagę, że budynek był zniszczony na pewno podczas I wojny, więc po odbudowie i ok. 20 lat później mógł wyglądać inaczej. Pytanie czy była zbombardowana w 39. Szkoda, że nie ma zdjęcia Rektyfikacji, gdzie lepiej byłaby widoczna lewa strona, od frontu. Jest w necie zdjęcie z 1917, podobne jest na tym portalu, tyle że z datą 29 sierpnia 1918.

do MichałR: Od tej strony to wygląda na jakiś magazyn, może zbożowy...

do Ad Bor: Zdjęcie sprzed 2 lat z aukcji internetowej, więc wszystkie informacje również stamtąd. Czy prawdziwie, nie wiem.

Myślę, że można bardziej doprecyzować datę wykonania tego zdjęcia. Widać radzieckich żołnierzy i podobiznę dziadka Stalina, jeśli więc ta fotka istotnie powstała w latach 1939-40, może to być czas po zajęciu Chełma w końcówce września przez sowietów, a przed ich wycofaniem się 7 celem "zrobienia miejsca" Niemcom, czyli pomiędzy 25.09 a 7.10 (choć widziałem też inne daty). Szkoda, że te transparenty z większymi napisami układają się tak niefortunnie, że trudno je odczytać. Na tych po lewej widać jakieś obrazki, symbole? Może komuś się one z czymś kojarzą?

Tutaj można poczytać nieco o tamtym okresie: Sowieci w Chełmie – w 75. rocznicę agresji sowieckiej na Polskę, Jerzy Masłowski

.

„Pod łukami triumfalnymi i czerwonymi sztandarami, których nie szczędziła bolszewikom miejscowa ludność żydowska, snuli się żołnierze bolszewiccy. Rubel zrównano ze złotym. Do sklepów nie można się było docisnąć. W ciągu dwóch dni Chełm wysprzedał całe swoje zapasy mydła, wody kolońskiej, perfum i pudru. W ciągu Stepnych dwóch dni znikły wszystkie materiały. Zaczęło się polowanie na zegarki. Punktem honoru każdego żołnierza bolszewickiego było mieć zegarek. Płacili za nie po 500 i 600 złotych [...]"

To zdjęcie jest sprzed 1939 roku - widoczne w tle budynki nie są jeszcze otynkowane - otynkowano je w latach 1938-1939.

do Adam1952: Super... a te budynki stoją przy jakiej ulicy?

do ylooC: Osiedle Dyrekcja

To chyba okolice Szkoły Muzycznej przy. ul Hrubieszowskiej. Teren Zespołu Szpitala Wojskowego.

Może tak być. Bardziej obstawiam dom Gubernatora - pozniejszy szpital psychiatryczny

do MichałR: Nie jestem pewna - budynek szkoły ma 2 kondygnacje, a ten na powyższym zdjęciu 3. Zastanawiam się, czy ewentualnie można brać pod uwagę Szpital Miejski, który podczas I wojny światowej wykorzystywany był krótko przez Austriaków jako szpital wojskowy

do MichałR: W Chełmie jest więcej podobynch budynków - najlepsza byłaby wizja lokalna, może tam kogoś kiedyś poniesie ...