†

Mleczarnia

W 1855 r. na tzw. Wielkiej Łące w dzielnicy Brandys, wzniesiono założoną przez Komorę Handlową w Opawie roszarnię lnu (Flachsröstenanstalt) ciepłą wodą, w której pracowało od 130 do 300 robotników. W tym samym roku - jak donosi Gwiazdka Cieszyńska - zniknął jej dyrektor (zbiegł do Ameryki), co miało być związane z nieścisłościami ekonomicznymi. Zaniepokoiło to akcjonariuszy. Z tego też powodu zarząd nad fabryką przejęła Komora Arcyksiążęca. W 1859 r. w bliskim jej sąsiedztwie otwarto przędzalnię (Spinnfabrik) z 3,8 tys. wrzecion. Zatrudniała około 80 osób. Napęd stanowiła maszyna parowa o mocy 40 KM. Sprowadzona została z fabryki maszyn firmy J.J.Gilain w Tirlemont w Belgii i kosztowała 20 tys. złotych reńskich. Była to druga przędzalnia w Austrii. Kompleks budynków stał na miejscu dawnej kruszarni gipsu z końca XVIII wieku. W 1863 r. wybuchł pożar w fabryce lnu, który strawił jeden budynek, w którym mielono surowy len. Znajdujące się w nim zapasy, maszyny, narzędzia oraz kocioł parowy zostały zniszczone. Szkodę oszacowano na 40 tysięcy złotych, jednak była ubezpieczona. Gwiazdka Cieszyńska donosiła, iż przy całym zdarzeniu wyróżnił się sibicki rolnik J. Glajcar, który na widok ognia popędził na koniu do Ropicy, by spuścić wodę ze stawów, które zasilały tzw. Młynówkę przepływającą niedaleko fabryki lnu. Zarządcą fabryki był Fedra. W 1895 r. Gwiazdka Cieszyńska donosi, iż Arcyksiążęca przędzalnia, czyli tzw. fabryka lniana od kilka lat nie opłacała się, więc wstrzymano produkcję i zwolniono pracujące w niej kobiety, co zresztą działo się sukcesywnie od pewnego czasu. W październiku 1895 r. prasa donosiła o kupnie dawnej przędzalni przez firmę Löw i Beer z morawskiego Brna, która chciała tu otworzyć fabrykę sukna. Budynki fabryczne z 1855 r. były odtąd niewykorzystane. Dopiero w 1897 r. dawną fabrykę lnu adaptowano na potrzeby arcyksiążęcej mleczarni (Erzherzog Zentral Molkerei). W tym czasie obiekty posiadały numer konskrypcyjny 8 dla dzielnicy Brandys. Zarządcą był Józef Brucke. Prąd elektryczny dostarczała elektrownia w Błogocicach - nawet po podziale miasta w 1920 r. Mleko sprowadzano z okolicznych folwarków, a także z ówczesnej Galicji! Sprzedaż wyrobów mlecznych (mleko, masło i ser) w samym Cieszynie odbywał się w czterech miejscach. Specjalnością cieszyńskiej mleczarni było masło herbaciane znane pod nazwą Teebutter, które wędrowało na stół cesarski i do sklepów wiedeńskich. Z nazwą, która była skrótem od „Teschner erzherzogliche Butter” [cieszyńskie masło arcyksiążęce], można się spotkać w sklepach austriackich do dzisiaj, choć niestety samo masło nie pochodzi już z Cieszyna i prawie nikt nie wie skąd wzięła się jego nazwa. W zdecydowanej mierze produkty mleczarni były przeznaczane na eksport, w tym przodującym odbiorcą był Egipt i Ameryka Południowa. We wrześniu 1906 r. arcyksiążęcą mleczarnię zwiedził cesarz. Fabryka zatrudniała 44 robotnic. W 1930 r. w jednym z budynków otwarto stolarnię Ericha (Emila) Klappholza (później stolarnia ,,Eska,,)

https://fotopolska.eu/61206,obiekt.html

, reszta obiektów służyła nadal dla potrzeb mleczarni. W latach 1939 - 1945 mleko zwożono z całego powiatu cieszyńskiego. Po II wś. przeprowadzono modernizację urządzeń przetwórczych, m.in. w 1967 r. uruchomiono butelkownię a w 1971 r. sprowadzono z NRD maszynę do pełnienia mleka w woreczkach. Po zmianie ustroju politycznego w 1989 r. mleczarnia poczęła upadać. Zamknięto ją w latach 90 tych (ostatni właściciel od 1.12.1992 r. Miltec spol.r.o), po czym większą część budynków wyburzono (2006 r.). W 2011 r. zostało rozebrane ostatnie skrzydło.
Na mapie:

http://slaskie.fotopolska.eu/13856,foto.html

widnieje pod nazwą Erzh. Spinnfabrik.
Na mapie:

http://slaskie.fotopolska.eu/5663,foto.html

widnieje pod nr 58 jako Erzh. Molkerei.
Na marginesie należy dodać, iż w 1442 Przemek II cieszyński wspomina o stawie na Bielidle (Bleichstätte - taka nazwa jest widoczna na starych planach) na Brandysie. W 1461 istniał dwór lub folwark naprzeciwko Bielidła. W 1849 na Wielkiej Łące, tam gdzie było bielidło stacjonowały wojska cara. Już wcześniej miał się tu znajdować poligon.
Na budynku znajdowała się żeliwna tabliczka identyczna z

http://fotopolska.eu/342557,foto.html?o=b83811

/> Patrz również Śląsk Cieszyński tom V str. 220.
Pamiętnik z powodu 1050 letniej uroczystości założenia miasta Cieszyna podaje, iż Wielka fabryka lnu przy Cieszynie wybudowaną została przez towarzystwo akcyonaryuszów; taż fabryka przeszła do rąk arcyks. komory w r. 1854.

więcej