Ulica Krupnicza do 1. poł. XIX w. była ślepą drogą. Do wybuchu wieży prochowej w 1749 miała szachulcową zabudowę, od strony fosy poprzecznie zamykały ją drewn. koszary gwardii; miała 19 działek, które systematycznie byty scalane. Ulica przeszła 2 fazy modernizacji: ok. 1840-60 (pierzeja zach.) i ok. 1900 (pierzeja wsch.). Około 1843 wybudowano kładkę nad fosą, przebud. w latach 60. XIX w. w szeroki most, ok. 1900 wyburzono część domów przy ul. Kazimierza Wielkiego i otwarto widok na nową bibliotekę miejską, co wiązało się także z poszerzeniem ul. Krupniczej i wprowadzeniem na nią tramwaju.
Zachowane do dziś w zach. pierzei 4-kondygnacyjne domy powstawały od ok. 1840 w związku z modernizacją okolicy: nową zabudową pl. Wolności, otwarciem dworców Dolnośl.-Marchijskiego i Świebodzkiego, Król. Sądu, później Nowej Giełdy. Powstałe wówczas obszerne, na ogół 2-traktowe kamienice, reprezentują wczesną fazę historyzmu od form klasycyst., poprzez neorenes. do neogotyckich. Do najstarszych kamienic należy dom nr 5 z 1840, 4-osiowy, z oknami nakrytymi segmentowymi naczółkami. Parter i I piętro przebudowano w 1881 i zaadaptowane na sklepy (parter) i drukarnię (I piętro). W 1842 przebudowano sąsiedni dom nr 3, 10-osiowy, który uzyskał takie same klasycyst. formy stylowe, jak dom nr 5, miał jednak wyższe kondygnacje. W 1897 przekształcono parter i I piętro, w 1921 na I piętrze utworzono dużą salę dla potrzeb Tow. Przyjaciół. Najokazalszą kamienicą jest Pokoyhof z 1853. Budowa jej była impulsem dla przebudowy kolejnych obiektów w pierzei zachodniej. W 1854 wzniesiono 6-osiowy dom nr 9, o bardzo prostych formach, którego elewacja w całości jest boniowana. W 1855 powstał 9-osiowy dom nr 7 w wyszukanej neogot. stylistyce, w którym wyróżniają się skrajne 2-osiowe pseudoryzality z oknami ujętymi oślim grzbietem (II piętro) i dekor. maswerkami. Najpóźniejsza jest kamienica nr 11, 5-osiowa, wzniesiona w 1858 w stylu neorenesansu florenckiego, z półkoliście zakończonymi oknami i ozdobnym gzymsem koronującym.
Początkowo przy ul. Krupniczej stało 10 domów 4 lub 5-kondygnacyjnych, w stylu od późnego baroku, poprzez klasycyzm do prostego neorenesansu. W ciągu XIX w. niektóre z nich zostały przebud. i scalone. W 1899 wytyczono nową linię zabudowy, rozbierając budynki w pierzei wsch. i ok. 1900 poszerzając ulicę z 10 m do 18 m. Jako pierwsza w 1900 powstała na miejscu pierwotnej siedziby gminy żyd. narożna 5-kondygnacyjna kamienica handl.-mieszkalna nr 10 z wejściem od pl. Wolności 11, wzniesiona wg proj. arch. Wilhelma Hellera oraz braci Maxa i Paula Guntherów, właścicieli domu. Parter i I piętro przeznaczone byty na sklepy i lokale, co znalazło odbicie w dużych witrynach. Elewację rozczłonkowano wykuszami, balkonami i szczytami z dekoracją secesyjną. Paralelę do tej kamienicy stanowił okazały 5-kondygnacyjny budynek handl. na rogu z ul. Kazimierza Wielkiego z 1902 wg proj. L. Schlesingera (ul. Krupnicza 2/4) z ozdobnymi wykuszami, neorenesans. szczytami i seces. dekoracją (dziś przebud., pozbawiony detalu archit.). Pomiędzy nimi, pod nrem 6/8, R. i R. Ehrlichowie zaprojektowali w 1910 dla zasiedziałej tu rodziny Hamburgerów modernist. dom handl.-przem. o żelbetowej konstrukcji (ob. częściowo hostel), 5-kondygnacyjny, 4-osiowy w części pn. i 4-kondygnacyjny, 8-osiowy w części pd. (ob. nadbudowany). Oryginalną fasadę, w części pn. złożoną z 4 wykuszy z trójdzielnymi oknami wykuszowymi rozdzielonymi pilastrami, zdobią płyciny z m.in. symbolami handlu i pracy. W 1909 umieszczono tu kinematograf. Nowa pierzeja wsch. nadała ulicy wielkomiejski charakter.
Krupnicza jako jedna z nielicznych ulic na Starym Mieście zachowała prawie w całości swój pierwotny wygląd. W 2007-09 przeprowadzono gruntowny remont pierzei zachodniej.
Agnieszka Zablocka-Kos
więcej  |
