†

Bednarska 23 "Dom Octowy"

Parcela o szerokości 11,70 m (równo 2,5 pręta) już w czasach gotyku posiadała rozmiary zbliżone do tych, które miała znana nam kamienica wczesnobarokowa. Gotycką fasadę tylną w części górnej zdobiło 5 wnęk, z których skrajne - najniższe zachowały jeszcze dawne ostre łuki, zaś we wnękach środkowych widniały ślady zamurowanych gotyckich świetlików poddasza. Wnosząc z pewnych szczegółów fasady tylnej (okrągłołukowe zakończenie środkowych wnęk) należy przypuszczać, że - być może - jeszcze w XVI w. kamienica gotycka została przebudowana w nowych formach renesansowych. Budowę nowej kamienicy barokowej ukończono w 1651 r. Przy budowie wykorzystano zapewne oprócz murów piwnicznych oba mury boczne budynku gotyckiego, a także dawną elewację podwórzową, natomiast fasada od strony ul. Bednarskiej została wzniesiona, jak się wydaje, całkowicie od nowa. Był to budynek czteroosiowy, trzypiętrowy, z wbudowanym w obrębie wysokiej sieni od strony wschodniej i północnej piętrem antresoli. Okna fasady utrzymanej w nie otynkowanej cegle licówce były ujęte w cztery wysokie wnęki zasklepione u góry koszowo; fasadę wieńczył oddzielony od niej niewielkim gzymsem trzykondygnacjowy szczyt z dwoma ozdobnymi wypustami rynnowymi po bokach, zwieńczonych wazowymi nadstawami, proste, biegnące ukośnie obrzeża szczytu zdobiły w połowie dwa pełzaki, a jego górę - półkolisty gzyms z rzeźbiarskimi motywami dekoracyjnymi i akcentem figuralnym; gładką powierzchnię szczytu urozmaicały okna osadzone koszowo w zasklepionych wnękach: w dolnej kondygnacji - trzy okna, w środkowej - dwa, a w górnej - jedno. Portal w ościeżach, nasadach koszowego łęku i kluczu posiadał ozdobne, bogato rzeźbione kamienne kostki; w kostce kluczowej znajdował się kartusz herbowy i litery M.W. (Michael Wunderlich); w górnej części portalu - belkowanie, we fryzie którego znajdował się napis "Gottes Güt' ist wunderlich, / darauf ich baue festiglich. / Nichts sind die Güter dieser Welt, / wohl dem, der sich zu Christo Hällt. fec. d. 15. May 1744." i data 1651 pośrodku; nad gzymsem rzeźba przedstawiająca Chrystusa leżącego, z kulą ziemską w dłoni ("Salvator Mundi" - zbawiciel świata). Przed kamienicą wznosiło się wysokie przedproże: na osi portalu 10 stopni, po bokach zejścia do piwnicy i okno; wysokie, bogato rzeźbione i zwieńczone szyszkami słupki stopni, pochodzące zapewne z czasu barokowej przebudowy kamienicy. Wnętrza przebudowano w 2 połowie XVIII w.: świadczyły o tym rokokowe formy klatki schodowej, rokokowe wyposażenie architektoniczne wnętrz, rokokowe sztukaterie plafonu w salonie itp. Nieco później natomiast, przypuszczalnie ok. 1800 r. powstały piękne, klasycyzujące już odrzwia portalu. W 1845 r. kamienicę nabył Ludwik Popławski, który założył w obrębie posesji fabrykę octu (od tej pory kamienica zwana jest Domem Octowym). Być może w pewnym związku z nową funkcją budynku stały także przeobrażenia jego wnętrz: całkowite wydzielenie z sieni osobnego półpiętra antresoli, co znalazło wyraz w przebudowie okien dolnej kondygnacji, zlikwidowaniu w fasadzie dolnych części wnęk. Przypuszczalnie przy tej okazji fasada została też otynkowana, a przedproże otrzymało balustradę w formie żelaznej, neogotyckiej kraty. Od 1880 r. właścicielem kamienicy, a także znajdującej się w niej fabryki octu i musztardy był Paul Erdmann, później zaś jego spadkobiercy. W 1939 r. prawa własnościowe do całości przejęła spółka komandytowa Kühne-Erdmann.
W latach 1925/1926 miała miejsce poważna przebudowa wszystkich nieruchomości: najpierw zburzono dawną zabudowę dziedzińca, a następnie dokonano przebudowy wnętrz budynku głównego. W 1936 r. odnowiono, a właściwie najprawdopodobniej przekuto oba słupki stopni przedproża. Kamienica w lutym 1945 r. uległa całkowitemu zniszczeniu. Aktualnie władze miejskie chcą w miejscu kwartału wybudować garażowiec na 890 samochodów.

Źródło: Rocznik Elbląski tom VI (1973)